LLB प्रवेश प्रश्न: द्रुत पुनरावृत्ति बैंक र अध्ययन नोटहरू (MCQ फोकस सहित)​

परीक्षा झलक

मूल अवधारणा

यो सूची विषयअनुसार समूहमा छ ताकि केन्द्रित पुनरावृत्ति गर्न सकियोस्। एक पटक पढेर, उत्तर ढाकेर आफैँ जाँच्नुहोस्।

I. नेपालको संविधान २०७२ (१–२०)

  1. जारी मिति? ३ असोज २०७२ (सेप्टेम्बर २०, २०१५)।
  2. राज्यको स्वरूप? संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्य।
  3. जम्मा भागहरू? ३५।
  4. जम्मा धाराहरू? ३०८।
  5. जम्मा अनुसूचीहरू? ९।
  6. मौलिक हकहरू कुन भागमा छन्? भाग ३।
  7. छुवाछूत तथा भेदभावविरुद्धको हक कुन धारामा छ? धारा २४।
  8. संवैधानिक उपचारको हक कुन धारा अन्तर्गत प्रदान गरिएको छ? धारा ४६।
  9. नेपालमा प्रदेशहरूको संख्या? ७।
  10. संघको सरकारी भाषा? देवनागरी लिपिमा नेपाली।
  11. राष्ट्र प्रमुख? राष्ट्रपति।
  12. सरकार प्रमुख? प्रधानमन्त्री।
  13. संघीय संसद् के मिलेर बनेको हुन्छ? प्रतिनिधि सभा र राष्ट्रिय सभा।
  14. प्रतिनिधि सभामा सिट संख्या? २७५।
  15. राष्ट्रिय सभामा सिट संख्या? ५९।
  16. प्रतिनिधि सभाको कार्यकाल? ५ वर्ष।
  17. राष्ट्रिय सभा सदस्यको कार्यकाल? ६ वर्ष।
  18. सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश कति वर्षको उमेरमा अवकाश पाउँछन्? ६५ वर्ष।
  19. प्रधान न्यायाधीशको नियुक्ति कसले गर्छ? राष्ट्रपतिले संवैधानिक परिषद्को सिफारिसमा।
  20. सर्वोच्च अदालतको रिट क्षेत्राधिकार कुन धाराले प्रदान गरेको छ? धारा १३३।

II. फौजदारी कानून — मुलुकी अपराध संहिता २०७४ (२१–३५)

  1. मुलुकी अपराध संहिता कहिले जारी भयो? २०७४ सालमा।
  2. यो कहिलेदेखि लागू भयो? १ भदौ २०७५ सालदेखि।
  3. Actus non facit reum nisi mens sit rea को अर्थ के हो? कुनै पनि कार्यले व्यक्तिलाई दोषी बनाउँदैन जबसम्म उसको मन पनि दोषी हुँदैन।
  4. ज्यान मुद्दामा हदम्याद कति हुन्छ? हदम्याद लाग्दैन।
  5. ज्यान मार्ने कसुरको सजाय (सामान्य)? जन्मकैद।
  6. कसुर उद्योग (Attempt) को सजाय (सामान्य नियम)? पूर्ण कसुरमा हुने सजायको आधासम्म।
  7. दुरुत्साहन (Abetment) लाई कसरी व्यवहार गरिन्छ? मुख्य कसुरदार सरह।
  8. कति उमेरमुनिको बालकमा फौजदारी दायित्व हुँदैन? १० वर्ष।
  9. आत्मरक्षाको अधिकारले के के समेट्छ? आफ्नो शरीर र सम्पत्ति तथा अरूको शरीर र सम्पत्तिको निर्धारित सीमाभित्र रक्षा।
  10. Mens rea (दुराशय) का सामान्य रूपहरू के के हुन्? मनसाय (Intention), ज्ञान (Knowledge), बेपरवाही (Recklessness) र लापरवाही (Negligence)।
  11. चोरीका लागि मुख्यतया के आवश्यक हुन्छ? बेइमानीसाथ चल सम्पत्ति लिने कार्य।
  12. लुटपाट चोरीभन्दा कसरी फरक छ? बल वा धम्कीको प्रयोग, वा सम्पत्ति प्राप्त गर्न चोट पुर्याउने कार्य।
  13. बलात्कारका मुद्दामा सहमतिको उमेर कति हो? १८ वर्षभन्दा कम उमेरमा सहमति कानूनी रूपमा अप्रासंगिक हुन्छ।
  14. ज्यानमारा बाहेकको दोषी ज्यान मार्ने (culpable homicide not amounting to murder) को अधिकतम सजाय कति हो? १० वर्षसम्म कैद।
  15. कडा दायित्व (Strict liability) को कसुरको उदाहरण के हो? खाद्य पदार्थमा मिसावट वा जनस्वास्थ्य सुरक्षा सम्बन्धी कसुरहरू।

III. देवानी कानून — मुलुकी देवानी संहिता २०७४ (३६–५०)

  1. मुलुकी देवानी संहिता कहिले जारी भयो? २०७४ सालमा।
  2. पुरुष र महिला दुवैका लागि विवाह गर्ने न्यूनतम उमेर कति हो? २० वर्ष।
  3. पैतृक सम्पत्तिमा अंशियारहरू (Coparceners) मा को-को पर्छन्? बाबु, आमा, पति, पत्नी, छोरा र छोरी।
  4. पैतृक सम्पत्तिमा छोरीको अंश कति हुन्छ? छोरा सरह।
  5. धर्मपुत्र/धर्मपुत्री राख्नका लागि धर्मपुत्र लिने र धर्मपुत्र हुने बीचको न्यूनतम उमेर अन्तर कति हुनुपर्छ? २५ वर्ष।
  6. वसियत (Will) कानूनतः कति जना साक्षीले प्रमाणित गर्नुपर्छ? २ जना साक्षी।
  7. निरन्तर कति वर्षको परित्याग सम्बन्धविच्छेदको आधार बन्छ? ३ वर्ष।
  8. पुरानो करार ऐन २०५६ लाई कसले प्रतिस्थापन गर्यो? मुलुकी देवानी संहिता २०७४ को करार सम्बन्धी अध्यायहरूले।
  9. नेपालमा करार गर्न योग्य उमेर (बहुमत) कति हो? १८ वर्ष।
  10. प्रस्ताव, स्वीकृति र क्षमता बाहेक वैध करारका लागि अर्को आधारभूत आवश्यकता के हो? कानूनसम्मत प्रतिफल र वैध उद्देश्य।
  11. भङ्ग गर्न सकिने (Voidable) करारको अर्थ के हो? यो वैध हुन्छ जबसम्म कुनै एक पक्षले यसलाई खारेज गर्ने वा रद्द गर्ने विकल्प रोज्दैन।
  12. करारको विशिष्ट कार्यान्वयन (Specific Performance) अब कसद्वारा शासित हुन्छ? मुलुकी देवानी संहिता (करार सम्बन्धी विशिष्ट अध्यायहरू)।
  13. करार मुद्दा दायर गर्ने सामान्य हदम्याद कति हो? सामान्यतया करार भङ्ग भएको मितिबाट २ वर्ष।
  14. लापरवाहीका चार आवश्यक तत्त्वहरू के के हुन्? हेरचाहको कर्तव्य (Duty of care), त्यो कर्तव्यको उल्लंघन (Breach of duty), कारण (Causation) र परिणामस्वरूप क्षति (Damage)।
  15. विकल्पी दायित्व (Vicarious liability) को लागि सामान्यतया के आवश्यक हुन्छ? कर्मचारीले आफ्नो रोजगारीको सिलसिलामा गलत कार्य गरेको हुनुपर्छ।

IV. साक्ष्य ऐन २०३१ (५१–६०)

  1. नेपालको साक्ष्य ऐन कहिले जारी भयो? २०३१ सालमा।
  2. फौजदारी मुद्दामा प्रमाण भार कसमाथि हुन्छ? अभियोजन पक्षमा (Prosection)।
  3. फौजदारी मुद्दामा प्रमाणको स्तर के हो? युक्तिसङ्गत शङ्काभन्दा माथि (Beyond a reasonable doubt)।
  4. देवानी मुद्दामा प्रमाणको स्तर के हो? सम्भावनाको प्राधान्य (Preponderance of probability)।
  5. हर्से नियम (Hearsay rule) अनुसार हर्से प्रमाण के हुन्छ? सामान्यतया अग्राह्य हुन्छ, अपवादहरू बाहेक।
  6. मरणकालीन घोषणा (Dying declaration) ग्राह्य प्रमाण हो? हो, यो विशिष्ट शर्तहरूमा ग्राह्य हुन्छ।
  7. प्रहरी अधिकारीलाई दिएको स्वीकारोक्ति (Confession) अदालतमा सामान्यतया ग्राह्य हुन्छ? सामान्यतया ग्राह्य हुँदैन, तर विशिष्ट परिस्थितिमा (जस्तै न्यायिक अधिकारी समक्ष दिएको भए) ग्राह्य हुन सक्छ।
  8. उत्तम साक्ष्य नियम (Best evidence rule) ले मुख्यतया के कुरामा जोड दिन्छ? सक्कल लिखतलाई प्रमाणको रूपमा पेश गर्नुपर्छ, जहाँसम्म सम्भव हुन्छ।
  9. एस्टोपेल (Estoppel) को सिद्धान्त कसद्वारा शासित हुन्छ? साक्ष्य ऐन २०३१।
  10. निर्दोषताको अनुमानसँग सम्बन्धित कानूनी सूत्र (maxim) के हो? Ei incumbit probatio qui dicit, non qui negat (प्रमाण भार दाबी गर्नेमाथि हुन्छ, अस्वीकार गर्नेमाथि होइन)।

V. कार्यविधि — फौजदारी र देवानी २०७४ (६१–७०)

  1. मुलुकी फौजदारी कार्यविधि संहिता कहिले जारी भयो? २०७४ सालमा।
  2. मुलुकी देवानी कार्यविधि संहिता कहिले जारी भयो? २०७४ सालमा।
  3. प्रथम सूचना रिपोर्ट (FIR) सामान्यतया कहाँ दर्ता गरिन्छ? कसुर भएको क्षेत्राधिकार भएको प्रहरी कार्यालयमा।
  4. पक्राउ परेका व्यक्तिलाई २४ घण्टाभन्दा बढी थुनामा राख्न के आवश्यक हुन्छ? न्यायिक अधिकारीको आदेश (संविधानको धारा २४ बमोजिम)।
  5. नेपालमा धरौटीमा नछुट्ने कसुरहरूमा सामान्यतया के समावेश हुन्छन्? ज्यान र बलात्कार जस्ता गम्भीर कसुरहरू।
  6. जिल्ला अदालतको निर्णय विरुद्ध पुनरावेदन कहाँ हुन्छ? उच्च अदालतमा।
  7. उच्च अदालतको निर्णय विरुद्ध पुनरावेदन कहाँ हुन्छ? सर्वोच्च अदालतमा।
  8. उच्च अदालतको रिट क्षेत्राधिकार कुन धारा अन्तर्गत प्रदान गरिएको छ? संविधानको धारा १४४।
  9. Habeas Corpus को शाब्दिक अर्थ के हो? शरीर हाजिर गराऊ।
  10. सार्वजनिक हित मुद्दा (Public Interest Litigation - PIL) लाई कस अन्तर्गत मान्यता दिइएको छ? संविधानको धारा १३३(२) (सर्वोच्च अदालतद्वारा व्याख्या गरिएको)।

VI. विधिशास्त्र (७१–८५)

  1. "कानून सार्वभौमको आदेश हो, जसलाई दण्डले समर्थन गर्छ" भनेर कसले भनेका थिए? John Austin।
  2. कुन विधिशास्त्रीले "शुद्ध विधि सिद्धान्त" (Pure Theory of Law) प्रस्ताव गरेका थिए? Hans Kelsen।
  3. Grundnorm (आधारभूत मापदण्ड) को अवधारणा कोसँग सम्बन्धित छ? Hans Kelsen।
  4. कानूनी प्रणालीमा "प्राथमिक नियमहरू" (Primary Rules) र "द्वितीयक नियमहरू" (Secondary Rules) बीचको भिन्नता कसले छुट्याएका थिए? H.L.A. Hart।
  5. Volksgeist (जनभावना) को अवधारणा कानूनी इतिहासवादी विचारधाराको केन्द्रीय पक्ष हो, जसको वकालत कसले गरेका थिए? Friedrich Carl von Savigny।
  6. "उपयोगितावादका जनक" (Father of Utilitarianism) को हुन्? Jeremy Bentham।
  7. कानूनमा "सामाजिक इन्जिनियरिङ" (Social Engineering) को विचार कसले प्रस्ताव गरेका थिए? Roscoe Pound।
  8. "कानूनको आन्तरिक नैतिकता" (Inner Morality of Law) को अवधारणा कोसँग सम्बन्धित छ? Lon Fuller।
  9. Salmond ले कानूनलाई कसरी परिभाषित गरेका थिए? न्याय प्रशासनमा राज्यद्वारा मान्यता प्राप्त र लागू गरिएका सिद्धान्तहरूको समूहको रूपमा।
  10. सर थोमस हल्यान्डले विधिशास्त्रलाई कसरी वर्णन गरेका थिए? सकारात्मक कानूनको औपचारिक विज्ञान (Formal science of positive law) को रूपमा।
  11. अमेरिकी यथार्थवादी आन्दोलनका प्रमुख व्यक्तित्वहरू को को हुन्? Oliver Wendell Holmes Jr., Jerome Frank, र Karl Llewellyn।
  12. "Right in rem" कस्तो अधिकार हो, जुन लागू गर्न सकिन्छ? सम्पूर्ण विश्व विरुद्ध (सामान्यतया व्यक्तिहरू विरुद्ध)।
  13. "Right in personam" कस्तो अधिकार हो, जुन लागू गर्न सकिन्छ? एक विशिष्ट व्यक्ति वा व्यक्तिहरूको समूह विरुद्ध।
  14. कब्जाका दुई आवश्यक तत्त्वहरू के के हुन्? Corpus (भौतिक नियन्त्रण) र Animus (कब्जा गर्ने मनसाय)।
  15. Salmond अनुसार स्वामित्व (Ownership) के हो? एक व्यक्ति र उसमा निहित अधिकार बीचको सम्बन्ध।

VII. कानूनी सूत्रहरू (८६–९५)

  1. Audi alteram partem? अर्को पक्षको कुरा सुन्नू (कसैलाई पनि नसुनी दोषी ठहर गरिनु हुँदैन)।
  2. Nemo judex in causa sua? आफ्नै मुद्दाको न्यायाधीश कोही हुँदैन (पूर्वाग्रह विरुद्धको नियम)।
  3. Ignorantia juris non excusat? कानूनको अज्ञानता बहाना होइन।
  4. Volenti non fit injuria? स्वेच्छाले जोखिम लिने व्यक्तिलाई चोट लाग्दैन (जोखिममा सहमति)।
  5. Res ipsa loquitur? कुरा आफैँ बोल्छ (लापरवाहीको अनुमान)।
  6. Stare decisis? निर्णय भएका कुरामा अडिग रहनु; पूर्व नजीरलाई कायम राख्नु।
  7. Obiter dicta? प्रसङ्गवश भनिएका कुरा; न्यायाधीशको निर्णयका लागि आवश्यक नभएका र त्यसैले बाध्यकारी नभएका टिप्पणीहरू।
  8. Ratio decidendi? निर्णयको कारण; न्यायिक नजीरको बाध्यकारी सिद्धान्त।
  9. Ubi jus ibi remedium? जहाँ अधिकार छ, त्यहाँ उपचार छ।
  10. Ex post facto कानून? कुनै कार्य गरिसकेपछि त्यसको कानूनी परिणामहरूलाई पूर्वव्यापी रूपमा परिवर्तन गर्ने कानून।

VIII. अन्तर्राष्ट्रिय कानून र मानवअधिकार (९६–१००)

  1. मानवअधिकारको विश्वव्यापी घोषणापत्र (UDHR) कहिले अपनाइयो? १९४८ मा।
  2. नागरिक तथा राजनीतिक अधिकार सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिज्ञापत्र (ICCPR) र आर्थिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक अधिकार सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिज्ञापत्र (ICESCR) कहिले अपनाइयो? १९६६ मा।
  3. अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिहरूको कार्यान्वयनमा नेपालको दृष्टिकोण सामान्यतया कस्तो मानिन्छ? मोनिस्ट (Monist), सन्धि ऐन अन्तर्गत अनुमोदित सन्धिहरू बाझिने घरेलु कानूनभन्दा माथि रहने प्रवृत्ति सहित।
  4. नेपालको सन्धि ऐन कहिले जारी भयो? २०४७ सालमा।
  5. सार्क (SAARC) को मुख्यालय कहाँ अवस्थित छ? काठमाडौँ, नेपाल।

नेपालको कानूनी आधार

झुक्किने शब्दहरू

जोडी मुख्य भिन्नता
Ratio Decidendi बनाम Obiter Dicta निर्णयको आधार बनाउने बाध्यकारी कानूनी सिद्धान्त बनाम न्यायाधीशको निर्णयका लागि आवश्यक नभएका र त्यसैले बाध्यकारी नभएका आकस्मिक टिप्पणीहरू।
Right in Rem बनाम Right in Personam सम्पूर्ण विश्व विरुद्ध लागू गर्न सकिने अधिकार बनाम एक विशिष्ट व्यक्ति विरुद्ध लागू गर्न सकिने अधिकार।
शून्य करार (Void Contract) बनाम खण्डनीय करार (Voidable Contract) सुरुदेखि नै अमान्य (कुनै कानूनी प्रभाव नभएको) करार बनाम एक पक्षले त्यसलाई अवैध ठहराउने विकल्प नरोजीसम्म वैध रहने करार।
ज्यानमारा (Murder) बनाम दोषी ज्यान (Culpable Homicide) ज्यान मार्ने मनसाय वा मृत्युको सम्भावनाको ज्ञान (उच्च दुराशय) समावेश भएको ज्यान मार्ने कार्य बनाम कम दुराशय भएको ज्यान मार्ने कार्य।
चोरी (Theft) बनाम लुटपाट (Robbery) बल प्रयोग नगरी बेइमानीसाथ चल सम्पत्ति लिने कार्य बनाम बल वा धम्कीको प्रयोग वा चोट पुर्याएर सम्पत्ति लिई गरिने चोरी।
धारा १३३ (सर्वोच्च अदालत) बनाम धारा १४४ (उच्च अदालत) सर्वोच्च अदालतको रिट क्षेत्राधिकार बनाम उच्च अदालतको रिट क्षेत्राधिकार।
Jeremy Bentham बनाम John Austin बेन्थम् उपयोगितावाद र विधायी सुधारमा केन्द्रित थिए बनाम अस्टिन कानूनको आदेश सिद्धान्त (कानून सार्वभौमको आदेश) मा केन्द्रित थिए।
Hans Kelsen बनाम H.L.A. Hart केल्सेनको Grundnorm (आधारभूत मापदण्ड) को अवधारणा कानूनी वैधताको अन्तिम स्रोतको रूपमा बनाम हार्टको "मान्यताको नियम" (Rule of recognition) को अवधारणा वैधता निर्धारण गर्ने अन्तिम नियमको रूपमा।

MCQ जालहरूबाट बच्ने उपाय

उदाहरण प्रश्न र रणनीति

प्रश्न: "संवैधानिक उपचारको हक नेपालको संविधानको कुन धारा अन्तर्गत सुनिश्चित गरिएको छ?" विकल्पहरू: ३२, ४६, ८८, १०७। रणनीति:

  1. मौलिक हकहरू, जसमा संवैधानिक उपचारको हक पनि पर्छ, वर्तमान संविधानको भाग ३ मा छन् भन्ने सम्झनुहोस्।
  2. विशेष गरी, संवैधानिक उपचारको हक धारा ४६ मा उल्लेख गरिएको छ।
  3. अन्य विकल्पहरूलाई हटाउनुहोस्: धारा ३२ ले फरक अधिकार वा पुरानो संवैधानिक प्रावधानलाई जनाउन सक्छ; ८८ र १०७ मौलिक हकका उपचारहरूसँग सम्बन्धित छैनन्। सही उत्तर: धारा ४६।

छिटो सम्झनका लागि मेमोरी हुकहरू

द्रुत पुनरावृत्ति चेकलिस्ट