बेन्थमको उपयोगितावाद
परीक्षाको झलक
बेन्थमको कानूनी दर्शन, जसले कानुनलाई सार्वभौमको आदेश र अधिकतम खुशी को साधन मान्दछ, विधिशास्त्रका प्रश्नहरूका लागि मुख्य आधार हो।
मुख्य अवधारणा
- उपयोगिताको सिद्धान्त: कानुनको उद्देश्य "अधिकतम संख्याको अधिकतम खुशी" प्राप्त गर्नु हो।
- आदेश सिद्धान्त: कानुन भनेको सार्वभौमद्वारा जारी आदेश हो, जुन प्रतिबन्ध (sanctions) द्वारा समर्थित हुन्छ।
- फेलिसिफिक क्यालकुलस: सुख र दुःखलाई ७ कारक (तीव्रता, अवधि, आदि) मापन गर्ने विधि।
नेपाल कानूनका आधार
- विधायिका: बेन्थमको दृष्टिकोण जस्तै, नेपाली कानुनहरू (मुलुकी संहिता २०७४) सार्वभौम (संसद) द्वारा सामाजिक आवश्यकता पूरा गर्न बनाइन्छन्।
- प्रतिबन्ध: मुलुकी अपराध संहिता २०७४ ले व्यवहार नियन्त्रण गर्न राजनीतिक प्रतिबन्धको रूपमा काम गर्छ।
भ्रमित पार्ने शब्दहरू
- उपयोगिता बनाम प्राकृतिक अधिकार: बेन्थमले अधिकारहरू कानुनको सिर्जना हुन् भन्थे, प्राकृतिक होइनन्।
वस्तुगत प्रश्नका जालहरू
- कानुनको उद्देश्य: 'अन्तर्निहित अधिकारको संरक्षण' नछान्नुहोस्; 'सामूहिक खुशी अधिकतम गर्ने' छान्नुहोस्।
- कानुनको प्रकृति: यो आदेश हो, नैतिक अनिवार्यता होइन।
उदाहरण
परिदृश्य: जनस्वास्थ्यमा लगानी गर्न विलासिताका वस्तुहरूमा कर बढाइयो। बेन्थमका अनुसार, के यो जायज छ?
उत्तर: हो, यदि यसले समुदायको कुल खुशी बढाउँछ भने।
स्मरणको लागि सूत्र
- उपयोगितावाद: "उपयोगिता = खुशी।"
द्रुत पुनरावलोकन
- सिद्धान्त: उपयोगितावाद।
- कानुन: सार्वभौमको आदेश।
- मापन: फेलिसिफिक क्यालकुलस।
- प्रतिबन्ध: शारीरिक, राजनीतिक, नैतिक, धार्मिक।