कार्लिल विरुद्ध कार्बोलिक स्मोक बल कम्पनी (१८९३)
Exam Snapshot
कार्लिल विरुद्ध कार्बोलिक स्मोक बल कम्पनी [1893] 1 QB 256 बेलायती करार कानुनको एक ऐतिहासिक मुद्दा हो जसले एकपक्षीय करार (Unilateral Contract) र सामान्य वा सार्वजनिक प्रस्ताव (General Offer) सम्बन्धी सिद्धान्त प्रतिपादन गरेको थियो। यसले यो स्थापित गर्दछ कि प्रस्ताव सम्पूर्ण विश्वलाई लक्षित गरी गर्न सकिन्छ, र यस्तो अवस्थामा स्वीकृतिको औपचारिक जानकारी दिनु पर्दैन, तोकिएको कार्य सम्पादन गरेपछि नै स्वीकृति पूरा भएको मानिन्छ।
Core Concept
- सामान्य वा सार्वजनिक प्रस्ताव (General Offer): सर्वसाधारण नागरिकलाई लक्षित गरी गरिएको प्रस्ताव। प्रस्ताव सबैका लागि खुला भए तापनि, तोकिएको सर्त वा कार्य पूरा गर्ने व्यक्तिसँग मात्र करार सिर्जना हुन्छ।
- एकपक्षीय करार (Unilateral Contract): यस्तो करार जहाँ एक पक्ष (प्रस्तावक) ले मात्र कानुनी रूपमा बाध्यकारी प्रतिज्ञा गर्दछ र अर्को पक्षले तोकिएको कार्य पुरा गरेर त्यसलाई स्वीकार गर्दछ।
- स्वीकृतिको सूचना प्रवाह छुट (Waiver of Communication): सामान्यतया स्वीकृति सम्बन्धी जानकारी प्रस्तावकलाई दिनु अनिवार्य हुन्छ। तर, एकपक्षीय वा सार्वजनिक करारमा, प्रस्तावकर्ताले स्वीकृतिको औपचारिक सूचना पाउने अधिकार स्वतः त्यागेको मानिन्छ; तोकिएको सर्त बमोजिमको कार्य सम्पादन गर्नु नै स्वीकृति हो।
- कानुनी सम्बन्ध कायम गर्ने मनसाय (Intention to Create Legal Relations): कार्बोलिक कम्पनीले बैंकमा £१,००० जम्मा गरेको तथ्यले उनीहरूको कानुनी रूपमा बाँधिने गम्भीर मनसाय स्पष्ट पारेको हुनाले अदालतले यसलाई फगत विज्ञापन (Mere Puff) मात्र मान्न अस्वीकार गर्यो।
Nepal Law Anchors
- मुलुकी देवानी संहिता, २०७४ (दफा ५०५): करार हुनका लागि प्रस्ताव र स्वीकृतिको आवश्यकता पर्ने सामान्य व्यवस्था गर्दछ।
- मुलुकी देवानी संहिता, २०७४ (दफा ५१०): सार्वजनिक रूपमा गरिएको प्रस्ताव सम्बन्धी व्यवस्था। यस दफा अनुसार, यदि कसैले सार्वजनिक रूपमा कुनै कार्य सम्पादन गरेमा पुरस्कार वा सुविधा दिने प्रस्ताव राखेको छ भने, सो कार्य पूरा गर्ने व्यक्तिले प्रस्ताव स्वीकार गरेको मानिन्छ र ऊ सो पुरस्कार पाउन योग्य हुन्छ।
Confusable Terms
| Term | Legal Nature | Key Distinction | Example |
|---|---|---|---|
| सामान्य प्रस्ताव (General Offer) | कानुनी रूपमा बाध्यकारी प्रस्ताव | जोसुकैले तोकिएको कार्य सम्पादन गरेर स्वीकार गर्न सक्छ। | हराएको कुकुर फेला पार्नेलाई दिइने पुरस्कारको विज्ञापन। |
| प्रस्तावको आह्वान (Invitation to Treat) | प्रस्ताव गर्नु भन्दा अघिको अवस्था | अरूलाई प्रस्ताव गर्न आमन्त्रण गरिन्छ; यसलाई सोझै स्वीकार गर्न सकिँदैन। | पसलको र्याकमा मूल्य तोकेर राखिएको सामान। |
| द्विपक्षीय करार (Bilateral Contract) | प्रतिज्ञाको बदला प्रतिज्ञा | दुवै पक्षले एकअर्कालाई प्रतिज्ञा आदानप्रदान गर्छन् र तत्काल बाँधिन्छन्। | घर जग्गा खरिद बिक्रीको करार। |
MCQ Traps
- Trap: सम्पूर्ण विश्वलाई गरिएको प्रस्तावसँग करार हुन सक्दैन भन्ने भ्रम। Correct Frame: प्रस्ताव सम्पूर्ण विश्वलाई गर्न सकिन्छ (सामान्य प्रस्ताव), तर करार भने तोकिएको कार्य पूरा गर्ने विशिष्ट व्यक्तिसँग मात्र स्थापना हुन्छ।
- Trap: सबै प्रकारका विज्ञापनहरू स्वतः "प्रस्तावको आह्वान" (Invitation to Treat) मात्र हुन् भन्ने सोच्नु। Correct Frame: यदि विज्ञापनमा स्पष्ट सर्तहरू छन् र बाँधिने मनसाय देखिन्छ (जस्तै सेक्युरिटीको रूपमा बैंकमा रकम जम्मा गर्नु), भने त्यो प्रस्तावको आह्वान नभई एकपक्षीय प्रस्ताव हुन्छ।
- Trap: प्रस्तावकलाई लिखित वा मौखिक रूपमा पहिले नै स्वीकृति नदिई गरिएको कार्यले करार बन्दैन भन्ने बुझाइ। Correct Frame: एकपक्षीय करारमा, सर्त बमोजिमको कार्य गर्नु नै पर्याप्त स्वीकृति हो; पूर्व सूचना आवश्यक पर्दैन।
Example
कार्वोलिक स्मोक बल कम्पनीले आफ्नो औषधी (स्मोक बल) निर्देशिका अनुसार प्रयोग गर्दा पनि इन्फ्लुएन्जा (रुघाखोकी) लागेमा £१०० पुरस्कार दिने विज्ञापन गर्यो। आफ्नो गम्भीरता देखाउन कम्पनीले बैंकमा £१,००० जम्मा गर्यो। लुइसा कार्लिलले निर्देशन अनुसार प्रयोग गर्दा पनि इन्फ्लुएन्जा लागेपछि दाबी गरिन्। अदालतले कम्पनीको "यो केवल विज्ञापन मात्र थियो" भन्ने तर्क खारेज गर्दै कार्लिलको पक्षमा फैसला सुनायो।
Memory Hook
बैंकमा पैसा जम्मा गर्नुले गम्भीरता जनाउँछ, तोकिएको काम फत्ते गर्नु नै स्वीकृति ठहरिन्छ।
Quick Revision
- मुद्दाको नाम: कार्लिल विरुद्ध कार्बोलिक स्मोक बल कम्पनी [1893] 1 QB 256।
- एकपक्षीय करार: प्रस्तावकर्ताले तोकेको काम पूरा गर्नासाथ करार सम्पन्न हुन्छ।
- आचरणद्वारा स्वीकृति: स्वीकृतिको औपचारिक सूचना आवश्यक पर्दैन; कार्य सम्पादन नै स्वीकृति हो।
- नेपाल कानुनको सामञ्जस्यता: मुलुकी देवानी संहिता, २०७४ को दफा ५१० (सार्वजनिक रूपमा गरिएको प्रस्ताव) सँग पूर्ण मेल खान्छ।