मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ अन्तर्गत सजायका सिद्धान्त र दण्डहरू
Exam Snapshot
सजाय निर्धारण (Sentencing) भनेको दोषी ठहरिएका व्यक्तिलाई लगाइने दण्डको न्यायिक निर्धारण हो। मुलुकी अपराध संहिता (MCC), २०७४ ले यसको कानूनी ढाँचा प्रदान गर्दछ।
Core Concept
सजाय निर्धारणको उद्देश्य प्रतिशोध, निवारण, सुधार र रोकथाम हो। अदालतले अपराधको गम्भीरता र अपराधीको परिस्थितिको सन्तुलन मिलाउनुपर्छ।
Nepal Law Anchors
-
मुलुकी अपराध संहिता, २०७४: प्राथमिक कानून।
-
परिच्छेद ३ (दफा ३९-४४): सजायसम्बन्धी सामान्य व्यवस्था।
दण्डका प्रकार (दफा ३९)
-
कैद: छोटो अवधिको वा आजीवन कारावास।
-
जरिवाना: आर्थिक दण्ड।
-
सम्पत्ति जफत: अपराधसँग सम्बन्धित सम्पत्ति कब्जा।
-
निलम्बन/निषेध: पेशागत वा अन्य गतिविधिमा प्रतिबन्ध।
-
क्षतिपूर्ति: पीडितलाई दिइने राहत।
सजाय निर्धारणका कारक (दफा ४०)
- कसूरको प्रकृति, मनसाय, क्षतिको मात्रा, उमेर, लिङ्ग, विगतको रेकर्ड, अपराधपछिको व्यवहार र पीडितको भूमिका।
Confusable Terms
-
सजाय घटाउने कारक (Mitigating): सजाय कम हुने आधारहरू (जस्तै: पश्चात्ताप, पहिलो पटकको कसूर)।
-
सजाय बढाउने कारक (Aggravating): सजाय बढ्ने आधारहरू (जस्तै: पूर्वयोजना, पुरानो रेकर्ड)।
MCQ Traps
-
जरिवाना: यो एक्लै वा कैदको साथमा पनि हुन सक्छ।
-
दफा ४०: आर्थिक अवस्था जरिवानाको लागि विचार गरिने कारक हो, यो नभुल्नुहोस्।
Example
पहिलो पटकको अपराधीले चोरीको सामान फिर्ता गरेमा सजाय घट्न सक्छ, तर हतियार प्रयोग गरेमा सजाय बढ्न सक्छ।
Memory Hook
सजाय निर्धारण भनेको सन्तुलनको काम हो: अपराधको गम्भीरता, अपराधीको पृष्ठभूमि र समाजको लक्ष्यको बीचमा।
Quick Revision
-
उद्देश्य: प्रतिशोध, निवारण, सुधार, रोकथाम।
-
दफा ३९: दण्डका प्रकारहरू।
-
दफा ४०: सजाय निर्धारणका कारकहरू।