कानूनी अधिकार: तीन ल्याटिन सिद्धान्तहरू
Exam Snapshot
यी तीन ल्याटिन सिद्धान्तहरूले कुन अवस्थामा कानुनी उपचार मिल्छ र कुनमा मिल्दैन भन्ने कुराको सीमा निर्धारण गर्छन्।
Core Concept
- Ubi Jus Ibi Remedium: जहाँ अधिकार छ, त्यहाँ उपचार छ। यदि अधिकार छ भने कानुनले त्यसको कार्यान्वयन गर्ने बाटो दिन्छ।
- Injuria Sine Damno: नोक्सानी बिनाको कानुनी त्रुटि। वास्तविक हानी नभए पनि मुद्दा चल्छ।
- Damnum Sine Injuria: कानुनी त्रुटि बिनाको नोक्सानी। यो मुद्दा चल्दैन; नोक्सानी भयो तर कुनै कानुनी अधिकार हनन भएन।
Nepal Law Anchors
यी सिद्धान्तहरू मुलुकी देवानी संहिता २०७४ र अदालतले व्याख्या गर्ने 'टर्ट' (Torts) वा अपकारसम्बन्धी कानुनका आधार हुन्।
Confusable Terms
- Injuria Sine Damno (त्रुटि बिना हानी = मुद्दा लाग्छ).
- Damnum Sine Injuria (हानी बिना त्रुटि = मुद्दा लाग्दैन).
MCQ Traps
- सबै 'नोक्सानी' (Damnum) मा क्षतिपूर्ति पाइन्छ भन्ने नसोच्नुहोस्; क्षतिपूर्ति पाउन 'Injuria' (कानुनी त्रुटि) हुनै पर्छ।
- 'Injuria Sine Damno' मा आर्थिक नोक्सानी नभए पनि मुद्दा चल्छ भन्ने नबिर्सनुहोस् (जस्तै: मतदानको अधिकार हनन)।
Example
यदि कुनै मतदातालाई भोट हाल्नबाट रोकियो (Injuria Sine Damno), उनी मुद्दा हाल्न सक्छन्, चाहे उनको उम्मेदवारले जितेको नै किन नहोस्। यदि प्रतिस्पर्धीले नजिकै पसल खोलेर तपाईंको व्यापार घट्यो (Damnum Sine Injuria), तपाईं मुद्दा हाल्न सक्नुहुन्न किनकि एकाधिकारको अधिकार तपाईंलाई हुँदैन।
Memory Hook
Injuria = त्रुटि (मुद्दा लाग्छ) / Damnum = हानी (अकेले मुद्दा लाग्दैन)।
Quick Revision
- Ubi Jus Ibi Remedium = अधिकार भए उपचार हुन्छ।
- Injuria Sine Damno = अधिकार हनन = मुद्दा लाग्छ।
- Damnum Sine Injuria = हानी मात्र = मुद्दा लाग्दैन।