नेपालको संवैधानिक यात्रा: १९४८-२०१५
परीक्षाको संक्षिप्त विवरण
नेपालको संवैधानिक इतिहास टीयू एलएलबी प्रवेश परीक्षामा बारम्बार सोधिने विषय हो, जुन संविधानको संख्या, सार्वभौमसत्तामा भएका मुख्य परिवर्तनहरू, र नेपालको संविधान, २०७२ (२०१५) को विशेषताहरूमा केन्द्रित हुन्छ।
मुख्य अवधारणा
- संवैधानिक विकासक्रम: १९४८ देखि २०१५ सम्मको यात्राले सार्वभौमसत्ता राणा/राजाबाट जनतामा हस्तान्तरण भएको देखाउँछ।
- प्रारम्भिक चरण (१९४८-१९५१): राणा प्रधानमन्त्रीको शासन (१९४८ को संविधान)।
- राजतन्त्रात्मक चरण (१९५९-१९९०): राजामा निहित सार्वभौमसत्ता (१९५९, १९६२ को संविधान)।
- संवैधानिक राजतन्त्र (१९९०-२००७): संवैधानिक राजतन्त्र अन्तर्गत जनतामा सार्वभौमसत्ता (१९९० को संविधान)।
- संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र (२०१५-हाल): स्पष्ट रूपमा जनतामा निहित सार्वभौमसत्ता (२०१५ को संविधान)।
नेपाल कानूनका आधार
- नेपाल सरकार वैधानिक कानून, २००४ (१९४८): पहिलो लिखित संविधान।
- नेपालको संविधान, २०७२ (२०१५): वर्तमान, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता र समावेशिता स्थापना गर्ने आधारभूत कानून।
भ्रमित पार्ने शब्दहरू
- अन्तरिम बनाम स्थायी: २००७ वि.सं. (१९५१ ई.सं.) र २०६३ वि.सं. (२००७ ई.सं.) अन्तरिम व्यवस्था थिए; २०७२ वि.सं. (२०१५ ई.सं.) स्थायी संविधान हो।
- संवैधानिक राजतन्त्र बनाम गणतन्त्र: २०४७ वि.सं. मा राजा थिए; २०६३ वि.सं. ले गणतन्त्रतर्फ संक्रमण गरायो।
वस्तुगत प्रश्नका जालहरू
- संविधानको संख्या: जम्मा सात संविधानहरू छन्। अन्तरिम ऐनहरू नछुटाउनुहोस्।
- सार्वभौमसत्ता: प्रत्येक युगमा स्रोत (राणा, राजा, जनता) लाई सहीसँग जोड्नुहोस्।
- मिति: २००७ वि.सं. (१९५१ ई.सं.) र २०६३ वि.सं. (२००७ ई.सं.) बीच नझुक्किनुहोस्।
उदाहरण
प्रश्न: कुन संविधानले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक संरचनालाई पूर्ण रूपमा संस्थागत गर्यो?
उत्तर: नेपालको संविधान, २०७२। २०६३ को अन्तरिम संविधानले राजतन्त्र अन्त्य गरी प्रक्रिया सुरु गरे तापनि, २०७२ को संविधानले पूर्ण रूपमा संघीय संरचना स्थापना गर्यो।
स्मरणको लागि सूत्र
शक्ति हस्तान्तरणको सिँढी सोच्नुहोस्: ७ कदम (संविधान), राणा/राजाको हातबाट जनताको हातसम्म। अन्तिम गन्तव्य: संघीय गणतन्त्र।
द्रुत पुनरावलोकन
- कुल: ७ संविधान (१९४८-२०१५)।
- २००४: पहिलो लिखित।
- २००७: राणा शासनको अन्त्य।
- २०१५: पहिलो निर्वाचित।
- २०१९: पञ्चायत।
- २०४७: बहुदलीय प्रजातन्त्र।
- २०६३: अन्तरिम/गणतन्त्र।
- २०७२: संघीयता।