नेपालको निर्वाचन प्रणाली: प्रत्यक्ष, समानुपातिक र मुख्य तथ्यहरू
Exam Snapshot
नेपालको मिश्रित निर्वाचन प्रणाली एलएलबी प्रवेश परीक्षाका लागि एक मुख्य संवैधानिक विषय हो। प्रत्यक्ष निर्वाचन (FPTP), समानुपातिक प्रतिनिधित्व (PR) र प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभामा यिनीहरूको प्रयोगमा ध्यान केन्द्रित गर्नुहोस्।
Core Concept
- प्रत्यक्ष (FPTP): सबैभन्दा बढी मत प्राप्त गर्ने उम्मेदवार निर्वाचित। प्रत्यक्ष प्रतिनिधित्व र बहुमतमा जोड दिन्छ।
- समानुपातिक (PR): दलहरूले प्राप्त गरेको मतको अनुपातमा सिट विनियोजन। समावेशी प्रतिनिधित्वको लागि महत्वपूर्ण।
Nepal Law Anchors
- धारा ८४: प्रतिनिधि सभाको संरचना (१६५ प्रत्यक्ष + ११० समानुपातिक = २७५ कुल)।
- धारा १७६: प्रदेश सभाको संरचना (६०% प्रत्यक्ष + ४०% समानुपातिक)।
- धारा ८६: राष्ट्रिय सभा (५९ सदस्य; ५६ निर्वाचन मण्डल + ३ मनोनीत)।
Confusable Terms
| विशेषता | प्रत्यक्ष (FPTP) | समानुपातिक (PR) |
|---|---|---|
| विजेता | धेरै मत पाउने उम्मेदवार | दलको अनुपात |
| उद्देश्य | बहुमत/प्रत्यक्ष प्रतिनिधित्व | समावेशीकरण/विविधता |
| निर्वाचन क्षेत्र | एकल | बहु-सदस्यीय |
MCQ Traps
- सिट संख्या: प्रतिनिधि सभाको कुल (२७५) र अन्य निकायमा भ्रम नहुनुहोस्।
- राष्ट्रिय सभा: यसमा FPTP/PR मिश्रण हुँदैन, निर्वाचन मण्डल हुन्छ।
Example
१०० सिट भएको प्रदेश सभामा: ६० सिट प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट (FPTP) र ४० सिट पार्टीहरूको कुल मतको अनुपातमा (PR) विनियोजन गरिन्छ।
Memory Hook
- प्रतिनिधि सभा: १६५ प्रत्यक्ष + ११० समानुपातिक = २७५।
- प्रदेश सभा: ६०:४० को अनुपात सम्झनुहोस्।
Quick Revision
- प्रणाली: समानान्तर मिश्रित-सदस्यीय प्रणाली।
- प्रतिनिधि सभा: १६५ (FPTP) + ११० (PR)।
- प्रदेश सभा: ६०% (FPTP) + ४०% (PR)।
- राष्ट्रिय सभा: ५९ सदस्य (निर्वाचन मण्डल + मनोनीत)।