फुलरको कानूनको आन्तरिक नैतिकता: आठ सिद्धान्त

2026-05-16

Exam Snapshot

लन फुलरको 'कानूनको आन्तरिक नैतिकता' विधिशास्त्रको एउटा मुख्य विषय हो। उहाँका आठ सिद्धान्त (वैधताका सिद्धान्त), प्रक्रियागत प्राकृतिक कानूनको अवधारणा र H.L.A. हार्टसँगको बहसलाई ध्यान दिनुहोस्।

Core Concept

• सामान्यीकरण: कानून सामान्य नियम हुनुपर्छ।
• प्रकाशन: कानून सार्वजनिक हुनुपर्छ।
• गैर-पूर्वव्यापीपन: कानून विगतमा लागू हुनु हुँदैन।
• स्पष्टता: कानून बुझ्न सकिने हुनुपर्छ।
• गैर-विरोधाभास: कानून बाझिनु हुँदैन।
• पालनको सम्भाव्यता: असम्भव कुरा माग्नु हुँदैन।
• स्थिरता: कानून बारम्बार परिवर्तन हुनु हुँदैन।
• एकरूपता: आधिकारिक कार्य र कानून मिल्नुपर्छ।

Nepal Law Anchors

• नेपालको संविधान, धारा ११: समानताको हक (सामान्यीकरण)।
• नेपालको संविधान, धारा २०: न्याय सम्बन्धी हक (गैर-पूर्वव्यापीपन)।
• मुलुकी अपराध संहिता, २०७४: अपराध र सजायको स्पष्टता।

Confusable Terms

MCQ Traps

• गलत बुझाई: एउटा सिद्धान्तको उल्लंघनले कानून 'खराब' बनाउँछ भन्ने सोच्नु (फुलरको अनुसार यो 'कानून नै होइन')।
• भ्रम: फुलरका आठ सिद्धान्तमा 'न्याय' वा 'नैतिकता' जस्ता बाह्य कुरा मिसाउनु।

Example

यदि कानूनहरू गोप्य राखिन्छन् (प्रकाशनको उल्लंघन) र न्यायाधीशहरूले घोषित नियमहरू भन्दा आफ्नो इच्छा अनुसार निर्णय गर्छन् (एकरूपताको उल्लंघन), फुलरको अनुसार, यस्तो प्रणाली कानूनी प्रणाली नै रहँदैन।

Memory Hook

'कानूनको शिल्प (CRAFT)' सम्झनुहोस्: Consistency (स्थिरता), Reasonable (सम्भाव्यता), Accessible (प्रकाशन), Forward-looking (गैर-पूर्वव्यापीपन), Transparent (स्पष्टता)।

Quick Revision

• फुलर: प्रक्रियागत प्राकृतिक कानून।
• असफलता: आन्तरिक नैतिकताको असफलता = कानूनको अभाव।
• आठ सिद्धान्त: सामान्यीकरण, प्रकाशन, गैर-पूर्वव्यापीपन, स्पष्टता, गैर-विरोधाभास, पालनको सम्भाव्यता, स्थिरता, एकरूपता।