कानुनका कार्यहरू: पाउन्डको सामाजिक इन्जिनियरिङ र सामाजिक परिवर्तन

2026-05-16

परीक्षाको संक्षिप्त अवलोकन

रोस्को पाउन्डको सामाजिक इन्जिनियरिङ समाजशास्त्रीय विधिशास्त्रको एक मुख्य अवधारणा हो। यसले कानुनलाई द्वन्द्वपूर्ण हितहरूलाई सन्तुलनमा राख्ने एउटा व्यावहारिक उपकरणको रूपमा हेर्छ। कानुनको सामाजिक परिवर्तनमा भूमिका र हितका वर्गहरूमा केन्द्रित प्रश्नहरू आउन सक्छन्।

मुख्य अवधारणा

सामाजिक इन्जिनियरिङले कानुनलाई मानव सम्बन्ध व्यवस्थित गर्ने र न्यूनतम घर्षणका साथ अधिकतम सामाजिक आवश्यकताहरू पूरा गर्ने उपकरणको रूपमा प्रस्तुत गर्दछ। कानुन केवल नियमहरूको संग्रह होइन, यो एक रचनात्मक सामाजिक इन्जिनियरिङ हो।

• सामाजिक परिवर्तनको साधनको रूपमा कानुन: यो सिद्धान्तले कानुनलाई समाजका मूल्यमान्यताहरू (जस्तै समानता, भेदभाव अन्त्य) लाई पुनर्गठन गर्ने एउटा जानाजान प्रयोग गरिने संयन्त्रको रूपमा हेर्छ।

नेपाल कानूनका आधारहरू

• नेपालको संविधान, धारा १८ र २४: समानता कायम गर्न र भेदभाव अन्त्य गर्न कानुनको इन्जिनियरिङ दृष्टिकोण प्रयोग गरिएको छ।
• मुलुकी संहिताहरू (२०७४): बालविवाह, बहुविवाह जस्ता कुरीतिलाई अपराधीकरण गरेर सामाजिक परिवर्तन ल्याउन खोजिएको छ।

भ्रमपूर्ण शब्दहरू

MCQ पासोहरू

• गलत श्रेय: पाउन्डलाई अस्टिन (आदेश सिद्धान्त) वा बेन्थमसँग नमिसाउनुहोस्।
• हितका वर्गहरू: मुख्य तीन वर्ग: व्यक्तिगत, सार्वजनिक र सामाजिक सम्झनुहोस्।

उदाहरण

नेपालका जातीय भेदभाव विरुद्धका कानुनहरू सामाजिक इन्जिनियरिङका उदाहरण हुन्। राज्यले कानुनमार्फत ऐतिहासिक विभेदलाई भत्काएर समानताको नयाँ समाज निर्माण गर्न खोज्छ।

स्मरणको सूत्र

पाउन्ड (रोस्को) = सामाजिक इन्जिनियरिङ (राम्रो समाज निर्माणको लागि कानुन एउटा खाका हो)।

द्रुत पुनरावलोकन

• पाउन्ड: समाजशास्त्रीय विधिशास्त्र।
• मुख्य विचार: कानुन = सामाजिक इन्जिनियरिङ।
• उद्देश्य: हितहरूको सन्तुलन, घर्षणको न्यूनीकरण।
• कानुनको भूमिका: परिवर्तनको सक्रिय साधन।