मुलुकी अपराध संहिता २०७४ अन्तर्गत ज्यानसम्बन्धी कसुर

2026-06-12

Exam Snapshot

मुलुकी अपराध संहिता २०७४ अन्तर्गत ज्यानसम्बन्धी कसुरहरू मुख्यतया नियत (niyat) को उपस्थितिको आधारमा वर्गीकरण गरिन्छन्। हत्यालाई जानाजानी गरिएको कार्य मानिन्छ, जबकि लापरवाही वा हेलचेक्र्याइँका कारण हुने मृत्युलाई फरक र सामान्यतया कम सजायको व्यवस्था छ।

Core Concept

• ज्यान मार्ने कसुर (दफा १७७): कुनै व्यक्तिको जानाजानी हत्या गर्नु। यसमा अपराधीको मृत्यु गराउने स्पष्ट मनसाय हुनु आवश्यक छ।
• ज्यान मार्ने उद्योग (दफा १७८): मृत्यु गराउने मनसायले गरिएको काम, तर मृत्यु नभएको अवस्था।
• लापरवाही वा हेलचेक्र्याइँ गरी ज्यान मार्ने (दफा १८३): लापरवाही वा हेलचेक्र्याइँका कारण अर्को व्यक्तिको मृत्यु हुनु, जहाँ मार्ने नियत हुँदैन।

Nepal Law Anchors

• मुलुकी अपराध संहिता, २०७४: परिच्छेद १२ (ज्यानसम्बन्धी कसुर)।
• दफा १७७: ज्यान मार्न नहुने (हत्यासम्बन्धी व्यवस्था)।
• दफा १७८: ज्यान मार्ने उद्योगसम्बन्धी व्यवस्था।
• दफा १८३: लापरवाही वा हेलचेक्र्याइँ गरी ज्यान मार्न नहुने।

Confusable Terms

MCQ Traps

• ट्र्याप: सबै मृत्युलाई "हत्या" ठान्नु। सच्याउने: प्रश्नमा नियत को तत्व खोज्नुहोस्। यदि कार्य दुर्घटना वा हेलचेक्र्याइँ हो भने दफा १८३ तर्फ विचार गर्नुहोस्।
• ट्र्याप: "ज्यान मार्ने उद्योग" लाई हत्याको उप-भाग ठान्नु। यो दफा १७८ अन्तर्गतको छुट्टै कसुर हो।

Example

यदि कसैले मार्ने नियतले खानामा विष हाल्छ भने, यो दफा १७७ बमोजिमको हत्या हो। यसको विपरीत, यदि कसैले सवारी साधन लापरवाहीपूर्वक चलाउँदा दुर्घटनामा परी कसैको मृत्यु हुन्छ भने, यो दफा १८३ अन्तर्गतको लापरवाहीपूर्ण कसुर मानिन्छ।

Memory Hook

"नियत नै मुख्य: यदि मार्ने इच्छा थियो भने १७७, यदि लापरवाही थियो भने १८३।"

Quick Revision

• जानाजानी ज्यान मार्ने (हत्या) को सजाय जन्मकैद (२५ वर्ष) हुन्छ।
• लापरवाही वा हेलचेक्र्याइँका कारण हुने मृत्युको सजाय १० वर्षसम्म कैद हुन्छ।
• ज्यान मार्ने उद्योग एउटा छुट्टै कसुर हो, जसमा हत्याको सजायको अनुपातमा सजाय तोकिन्छ।
• सधैं जानाजानी गरिएको कार्य र लापरवाही वा हेलचेक्र्याइँका कारण भएको कार्य बीचको फरक बुझ्नुहोस्。