अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्था: संयुक्त राष्ट्रसङ्घ र सार्क
Exam Snapshot
संयुक्त राष्ट्रसङ्घ (UN) छ वटा मुख्य अङ्गहरू भएको प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय संस्था हो, भने सार्क दक्षिण एसियाका लागि क्षेत्रीय सहयोग संस्था हो। अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय (ICJ) संयुक्त राष्ट्रसङ्घको न्यायिक अङ्ग हो र यो कानुन प्रवेश परीक्षामा बारम्बार सोधिने विषय हो।
Core Concept
- संयुक्त राष्ट्रसङ्घका मुख्य अङ्गहरू: महासभा (सबै सदस्य), सुरक्षा परिषद् (शान्ति र सुरक्षा), आर्थिक तथा सामाजिक परिषद् (समन्वय), जिम्मा जमानी परिषद् (औपनिवेशिक सुपरिवेक्षण), अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय (न्यायिक निपटारा) र सचिवालय (प्रशासनिक कार्य)।
- अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय (ICJ): हेग, नेदरल्यान्ड्समा अवस्थित। यसमा ९ वर्षको कार्यकालका लागि निर्वाचित १५ न्यायाधीशहरू हुन्छन्। न्यायाधीशहरूको निर्वाचन महासभा र सुरक्षा परिषद्बाट गरिन्छ।
- सार्क (SAARC): सन् १९८५ (ढाका, बङ्गलादेश) मा स्थापना भएको। यसमा ८ सदस्य राष्ट्रहरू छन् र यसको स्थायी सचिवालय काठमाडौँ, नेपालमा रहेको छ।
Nepal Law Anchors
- सन्धि ऐन, २०४७: नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिहरू कसरी गर्छ र लागू गर्छ भन्ने कुरालाई निर्देशित गर्दछ।
- नेपालको संविधान, धारा २७९: सन्धि वा सम्झौताको अनुमोदन, सम्मिलन, स्वीकृति वा पालना गर्ने विषयमा व्यवस्था गर्दछ।
Confusable Terms
- UN अङ्गहरू र विशिष्टीकृत एजेन्सीहरू: संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा ६ अङ्गहरू हुन्छन्; डब्लुएचओ (WHO), आईएमएफ (IMF), र आईएलओ (ILO) जस्ता संस्थाहरू विशिष्टीकृत एजेन्सीहरू हुन्, मुख्य अङ्गहरू होइनन्।
- महासभा र सुरक्षा परिषद्: महासभामा प्रत्येक राष्ट्रको एक भोट हुन्छ, जबकि सुरक्षा परिषद्मा ५ स्थायी सदस्यहरू हुन्छन् जससँग भिटो (Veto) शक्ति हुन्छ।
MCQ Traps
- ICJ न्यायाधीशको कार्यकाल: धेरै परीक्षार्थीहरूले कार्यकाल ५ वा ६ वर्ष भनी झुक्किने गर्छन्। यो अनिवार्य रूपमा ९ वर्ष हो।
- ICJ न्यायाधीशको सङ्ख्या: अदालतमा १५ न्यायाधीशहरू हुन्छन्, ११ वा १२ होइनन्।
- सार्क मुख्यालय: अन्य क्षेत्रीय संस्थाहरूसँग प्रायः झुक्किने गरिन्छ; याद राख्नुहोस् यो काठमाडौँमा छ।
Example
दुई देशबीचको अन्तर्राष्ट्रिय जल सीमा विवाद, यदि दुवै राष्ट्रले क्षेत्राधिकार स्वीकार गरेको खण्डमा, अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय (ICJ) द्वारा सम्बोधन गरिन्छ। नेपालमा यस प्रकारको स्वीकारोक्तिको कानुनी ढाँचा सन्धि ऐन र धारा २७९ द्वारा निर्देशित हुन्छ।
Memory Hook
६ अङ्गहरूका लागि 'म-सु-आ-जि-अ-स' (महासभा, सुरक्षा परिषद्, आर्थिक तथा सामाजिक परिषद्, जिम्मा जमानी परिषद्, अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय, सचिवालय) सूत्र याद गर्नुहोस्।
Quick Revision
- संयुक्त राष्ट्रसङ्घको स्थापना: सन् १९४५।
- ICJ न्यायाधीशहरू: १५ जना, ९ वर्षको कार्यकाल।
- सार्क सदस्यहरू: अफगानिस्तान, बङ्गलादेश, भुटान, भारत, माल्दिभ्स, नेपाल, पाकिस्तान, श्रीलङ्का।
- सुरक्षा परिषद्का स्थायी सदस्यहरू: अमेरिका, बेलायत, फ्रान्स, रुस, चीन।
- ICJ स्थान: पीस प्यालेस, द हेग।