न्याय, निष्पक्षता र असल विवेक
परीक्षाको झलक
न्याय, निष्पक्षता र असल विवेक (JEGC) कानूनको एक अवशिष्ट स्रोत हो। यो तब मात्र प्रयोग हुन्छ जब कुनै कानून, नजिर, वा प्रथा मौन रहन्छ। यो मुख्यतया देवानी मामिलामा 'अभाव पूरा गर्ने' (gap-filler) उपकरणको रूपमा प्रयोग हुन्छ।
मुख्य अवधारणा
- अवशिष्ट प्रकृति: यो प्राथमिक स्रोत होइन। अन्य कानूनी स्रोतहरू मौन रहेमा मात्र लागू हुन्छ।
- निष्पक्षता: निर्णयहरू नैतिक विश्वास, औचित्य र निष्पक्षतामा आधारित हुन्छन्।
- न्यायिक विवेक: कानूनको अभावमा न्याय सुनिश्चित गर्न न्यायाधीशलाई सशक्त बनाउँछ।
नेपाल कानूनका आधार
- मुलुकी देवानी संहिता, २०७४: कानून व्यापक भए पनि, इक्विटीका सिद्धान्तहरू व्याख्याको आधार बन्न सक्छन्।
- न्यायिक परम्परा: नेपाली अदालतहरूले देवानी विवादमा न्यायको इन्कार रोक्न यसको प्रयोग गर्छन्।
भ्रमित पार्ने शब्दहरू
| शब्द | JEGC सँग सम्बन्ध |
|---|---|
| प्राकृतिक कानून | दार्शनिक; JEGC कार्यमूलक उपकरण हो। |
| नजिर | बाध्यकारी; JEGC नजिर नहुँदा मात्र लागू हुन्छ। |
MCQ जालहरू
- प्राथमिक स्रोत?: होइन, JEGC सधैं सहायक वा अवशिष्ट हो। यसले स्पष्ट कानूनलाई पन्छाउन सक्दैन।
- फौजदारी कानून: यहाँ प्रयोग अत्यन्त न्यून छ। फौजदारी कानूनमा वैधानिकताको सिद्धान्त कडा हुन्छ।
उदाहरण
कुनै पनि लिखित सम्झौता वा प्रथा नभएको सम्पत्ति विवादमा, न्यायाधीशले निष्पक्षताका आधारमा (JEGC) न्यायपूर्ण फैसला गर्छन्।
सम्झनाको सूत्र
JEGC लाई कानूनको “इमर्जेन्सी किट” मान्नुहोस्—प्राथमिक कानूनले काम नगरेको बेला मात्र खोलिन्छ।
द्रुत पुनरावलोकन
- उद्देश्य: अभाव पूरा गर्ने।
- पदानुक्रम: अवशिष्ट (कानूनको अधीनमा)।
- आधार: निष्पक्षता, औचित्य।
- प्रयोग: मुख्यतया देवानी कानून।