नेपाली कानूनका प्रथमहरू: ऐतिहासिक कोशेढुङ्गाहरू
Exam Snapshot
नेपालको कानूनी इतिहासका प्रमुख कोशेढुङ्गाहरूमध्ये प्रधानन्यायालयदेखि सर्वोच्च अदालतसम्मको रूपान्तरण र न्यायपालिकाको उच्च तहमा महिला सहभागिताको विकासक्रम महत्वपूर्ण छन्।
Core Concept
- हरिप्रसाद प्रधान: वि.सं. २००९ मा स्थापना भएको प्रधानन्यायालयका प्रथम प्रधानन्यायाधीश।
- शैलजा उपाध्याय: वि.सं. २०३९ मा सर्वोच्च अदालतको न्यायाधीशमा नियुक्त हुने पहिलो महिला।
- सुशीला कार्की: वि.सं. २०७३ मा नेपालको पहिलो महिला प्रधानन्यायाधीशको रूपमा नियुक्त।
- अनिरुद्र प्रसाद सिंह: सन् १९५९ को संविधान अन्तर्गत नेपालको पहिलो महान्यायाधिवक्ता।
- नेपाल कानून आयोग: कानूनहरूको समीक्षा र संहिताकरण गर्न वि.सं. २००५ मा स्थापित पहिलो संवैधानिक/कानूनी निकाय।
Nepal Law Anchors
- प्रधानन्यायालय ऐन, २००९: सर्वोच्च अदालतको पूर्ववर्ती संस्था प्रधानन्यायालयको संरचना परिभाषित गर्ने पहिलो ऐन।
- सर्वोच्च अदालत ऐन, २०१३: नेपालको सर्वोच्च अदालतको विधिवत स्थापना।
- नेपालको संविधान (२०७२): प्रधानन्यायाधीश र महान्यायाधिवक्ताको नियुक्तिसम्बन्धी धारा १२९ र १५७।
Confusable Terms
- प्रधानन्यायालय र सर्वोच्च अदालत: प्रधानन्यायालय (२००९ वि.सं.) सर्वोच्च अदालतको पूर्ववर्ती संस्था हो, जुन २०१३ को ऐनबाट सर्वोच्च अदालतमा रूपान्तरण भयो।
- न्यायाधीश र प्रधानन्यायाधीश: पहिलो महिला न्यायाधीश (शैलजा उपाध्याय) र पहिलो महिला प्रधानन्यायाधीश (सुशीला कार्की) बीचको भिन्नतालाई ध्यान दिनुहोस्।
MCQ Traps
- मिति झुक्काउने: प्रश्नमा सर्वोच्च अदालतको स्थापना (२०१३ वि.सं.) र प्रधानन्यायालयको स्थापना (२००९ वि.सं.) को मितिहरू प्रायः झुक्काउने गरिन्छ।
- भूमिका झुक्काउने: प्रधानन्यायाधीश र महान्यायाधिवक्ताको भूमिकाहरू प्रायः झुक्किन्छन्; याद राख्नुहोस् प्रधानन्यायाधीश न्यायपालिकाका प्रमुख हुन् भने महान्यायाधिवक्ता सरकारका मुख्य कानूनी सल्लाहकार हुन्।
Example
उदाहरण: "नेपालको सर्वोच्च अदालतमा नियुक्त हुने पहिलो महिला न्यायाधीश को हुन्?" उत्तर: सही उत्तर शैलजा उपाध्याय हो, सुशीला कार्की होइन। सुशीला कार्की पहिलो महिला प्रधानन्यायाधीश हुन्।
Memory Hook
"ह.शै.सु." (H.S.S.): हरि (प्रथम प्रधानन्यायाधीश), शैलजा (प्रथम महिला न्यायाधीश), सुशीला (प्रथम महिला प्रधानन्यायाधीश)।
Quick Revision
- प्रथम प्रधानन्यायाधीश: हरिप्रसाद प्रधान।
- प्रथम महिला सर्वोच्च अदालत न्यायाधीश: शैलजा उपाध्याय (२०३९ वि.सं.)।
- प्रथम महिला प्रधानन्यायाधीश: सुशीला कार्की (२०७३ वि.सं.)।
- प्रथम महान्यायाधिवक्ता: अनिरुद्र प्रसाद सिंह।
- प्रथम कानून आयोग: वि.सं. २००५ मा स्थापित।