कानूनी तर्क: निगमनात्मक, आगमनात्मक, सादृश्यमूलक
परीक्षाको संक्षिप्त अवलोकन
कानूनी तर्क त्रि.वि. एलएलबी प्रवेश परीक्षाको लागि आधारभूत हो। निगमनात्मक, आगमनात्मक, र सादृश्यमूलक विधिहरू, तिनका प्रयोगहरू, र सामान्य चुनौतीहरू बीचको भिन्नता छुट्याउनमा ध्यान केन्द्रित गर्नुहोस्।
मुख्य अवधारणा
कानूनी तर्क एक व्यवस्थित प्रक्रिया हो जसद्वारा कानूनी पेशेवरहरूले तथ्यहरूमा कानूनी नियमहरू लागू गरी एक न्यायोचित निष्कर्षमा पुग्छन्।
निगमनात्मक तर्क (Deductive Reasoning)
- परिभाषा: सामान्य नियमबाट विशेष निष्कर्षतर्फ।
- संरचना: मुख्य आधार (नियम) -> गौण आधार (तथ्य) -> निष्कर्ष।
- प्रयोग: संहिताबद्ध कानूनको व्याख्यामा।
आगमनात्मक तर्क (Inductive Reasoning)
- परिभाषा: विशेष मुद्दाबाट सामान्य नियमतर्फ।
- प्रयोग: कानूनी नजिर विकास गर्न।
सादृश्यमूलक तर्क (Analogical Reasoning)
- परिभाषा: एक विशिष्ट मुद्दाबाट अर्को मुद्दामा समानताको आधारमा।
- प्रयोग: नजिरहरूलाई विस्तार गर्न।
नेपाल कानूनका आधारहरू
- निगमनात्मक: मुलुकी संहिता र नेपालको संविधान लागू गर्दा प्रयोग गरिन्छ।
- आगमनात्मक: न्यायिक नजिर को विकास गर्न सर्वोच्च अदालतद्वारा प्रयोग गरिन्छ।
- सादृश्यमूलक: प्रत्यक्ष वैधानिक प्रावधान नभएको बेला अदालतहरूले अघिल्ला समान मुद्दाहरूसँग तुलना गर्छन्।
भ्रामक शब्दहरू
| शब्द | केन्द्रबिन्दु | निश्चितता | प्राथमिक प्रयोग |
|---|---|---|---|
| निगमनात्मक | सामान्यबाट विशेषमा | निश्चित | वैधानिक प्रयोग |
| आगमनात्मक | विशेषबाट सामान्यमा | सम्भावित | नजिर विकास |
| सादृश्यमूलक | दुई विशिष्ट मुद्दामा | सम्भावित | नजिर विस्तार |
MCQ जालहरू
- प्रकार गलत पहिचान: दिशामा ध्यान दिनुहोस्: सामान्यबाट विशेष (निगमनात्मक), विशेषबाट सामान्य (आगमनात्मक), वा विशेषबाट विशेष (सादृश्यमूलक)।
- सत्यताको गलतफहमी: निगमनात्मक तर्कमा, आधारहरू सत्य छन् भने निष्कर्ष निश्चित हुन्छ; अरूमा सम्भावित हुन्छ।
उदाहरण
परिकल्पना: अदालतले अघिल्लो समान मुद्दालाई आधार मानेर क्षतिपूर्ति दिलाउँछ। यो सादृश्यमूलक तर्क हो, किनकि हालको मुद्दालाई अघिल्लो समान मुद्दाको तथ्यसँग तुलना गरिएको छ।
स्मरणको लागि उपाय
- Deductive: Down from general to specific (सामान्यबाट विशेष तल)।
- Inductive: Into general from specific (विशेषबाट सामान्यमा)।
- Analogical: Alike cases, alike treatment (समान मुद्दा, समान व्यवहार)।
द्रुत पुनरावलोकन
- निगमनात्मक: सामान्य नियम -> विशेष तथ्य -> निश्चित निष्कर्ष।
- आगमनात्मक: विशेष केसहरू -> सामान्य नियम -> सम्भावित निष्कर्ष।
- सादृश्यमूलक: केस 'क' + केस 'ख' (समानता) -> समान परिणाम।