अधिकारका विशेषताहरू

परीक्षाको झलक

अधिकार विधिशास्त्रको आधारभूत अवधारणा हो, जुन आधारभूत कानूनी सिद्धान्त र संविधानमा आधारित बहुवैकल्पिक प्रश्नहरूमा बारम्बार सोधिन्छ। यसको सामाजिक प्रकृति, निरपेक्ष नहुने विशेषता, र कर्तव्यसँगको सम्बन्धमा ध्यान केन्द्रित गर्नुहोस्। यसलाई विशेषाधिकार वा राज्यको मान्यता नभएका नैतिक दावीहरूबाट छुट्याउनुहोस्।

मूल अवधारणा

अधिकार व्यक्तिको व्यक्तित्व विकासका लागि आवश्यक, समाजद्वारा मान्यता प्राप्त, र राज्यद्वारा ग्यारेन्टी गरिएको एक उचित दावी हो। यसका मुख्य तत्वहरू:

नेपाल कानूनमा अधिकारको आधार

अधिकारका मुख्य विशेषताहरू

विशेषता विवरण बहुवैकल्पिक प्रश्नमा ध्यान
सामाजिक (Social) समाजभित्र मात्र अस्तित्वमा हुन्छ। अधिकार किन व्यक्तिवादी खोजी होइन।
तार्किक/नैतिक (Rational/Moral) तर्क र नैतिकतामा आधारित। राज्यको मान्यताको आधार।
कर्तव्यसँग सम्बन्धित (Correlative to Duties) प्रत्येक अधिकारले अरू वा राज्यमाथि कर्तव्य लागु गर्छ। अधिकार र कर्तव्यको अविभाज्यता।
निरपेक्ष होइन (Not Absolute) उचित प्रतिबन्धहरूको अधीनमा। 'उचित प्रतिबन्ध' को अवधारणा।
विश्वव्यापी/समान (Universal/Equal) कुनै भेदभाव बिना सबैलाई उपलब्ध। समानताको सिद्धान्त।
गतिशील (Dynamic) सामाजिक परिवर्तनसँगै विकसित हुन्छन्। विधिशास्त्रले नयाँ आवश्यकतामा अनुकूलन गर्छ।

MCQ जालहरू

उदाहरण

एक व्यक्तिसँग अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको हक (धारा १७) हुन्छ। तर, यदि उनले यो अधिकार प्रयोग गरी सार्वजनिक व्यवस्थालाई खतरामा पार्ने घृणायुक्त भाषण फैलाउँछन् भने, राज्यले उचित प्रतिबन्ध लगाउन सक्छ। यसले अधिकार निरपेक्ष छैनन् भन्ने पुष्टि गर्छ।

सम्झने सूत्र

अधिकारका विशेषताहरू S.R.C.U.E. (Social, Reasonable, Correlative, Universal, Evolving) हुन्।

द्रुत पुनरावलोकन