विधिशास्त्रको मार्क्सवादी सिद्धान्त: वर्गीय सम्बन्धको अधिरचनाको रूपमा कानून
Exam Snapshot
मार्क्सवादी सिद्धान्तले कानूनलाई न्यायको तटस्थ साधनको रूपमा होइन, श्रमिक वर्गमाथि प्रभुत्व कायम राख्न शासक वर्गद्वारा प्रयोग गरिने दबाबको हतियारको रूपमा हेर्छ।
Core Concept
- आधार र अधिरचना: आर्थिक आधार (उत्पादनका साधनहरू) ले कानूनी र राजनीतिक 'अधिरचना' निर्धारण गर्दछ।
- वर्गीय औजार: कानून शोषक वर्गको औजार हो जसलाई आर्थिक सम्बन्धहरू लागू गर्न प्रयोग गरिन्छ।
- विलोपन (Withering Away): वर्गविहीन साम्यवादी समाजमा, राज्य र कानूनले आफ्नो कार्य गुमाउँछन् र "विलोप" हुन्छन्।
Nepal Law Anchors
- नेपालको कानूनी प्रणाली संवैधानिक लोकतन्त्रमा आधारित भए तापनि, मार्क्सवादी विधिशास्त्र कानुनको सिद्धान्त (Jurisprudence) मा अध्ययनको विषय हो।
Confusable Terms
- प्राकृतिक कानून र मार्क्सवादी कानून: प्राकृतिक कानून विश्वव्यापी नैतिक सिद्धान्तहरूमा आधारित छ; मार्क्सवादी कानून ऐतिहासिक भौतिकवाद र आर्थिक शक्ति सन्तुलनमा आधारित छ।
MCQ Traps
- तटस्थता: मार्क्सवादले कानूनको 'तटस्थता' लाई स्पष्ट रूपमा अस्वीकार गर्दछ। मार्क्सवादले कानूनलाई निष्पक्ष मान्छ भनेर कहिल्यै नसोच्नुहोस्।
- स्थायित्व: मार्क्सवादले कानूनलाई अस्थायी घटना मान्छ; यसले कानून मानव समाजको स्थायी विशेषता हो भनेर मान्दैन।
Example
जब सम्पत्ति सम्बन्धी कानूनले घरधनीले भाडावाललाई निकाल्न मद्दत गर्दछ, मार्क्सवादीहरूले यसलाई 'न्याय' नभई राज्यले वर्गीय असमानता जोगाउन कानूनको प्रयोग गरेको भनी विश्लेषण गर्दछन्।
Memory Hook
- व-आ-वि: वर्गीय (औजार), आधार (आर्थिक), विलोपन (अन्तमा)।
Quick Revision
- कानून = शासक वर्गको औजार।
- आधार = आर्थिक उत्पादन सम्बन्ध।
- अधिरचना = राजनीतिक/कानूनी प्रणाली।
- भविष्य = राज्य र कानून लोप हुनेछन्।