राज्यका अङ्ग र सरकारी निकायहरू

2026-06-02

परीक्षा झलक

नेपालको राज्य संयन्त्रलाई तीनवटा राज्यका अङ्गहरू (कार्यपालिका, व्यवस्थापिका, न्यायपालिका) र संवैधानिक निकायहरू (भाग २७) तथा प्रशासनिक/सरकारी निकायहरू (मन्त्रालय, विभाग) मा विभाजन गरिएको छ।

मुख्य अवधारणा

• राज्यका अङ्गहरू: संविधानद्वारा परिभाषित प्राथमिक शाखाहरू (व्यवस्थापिका, कार्यपालिका, न्यायपालिका)।
• संवैधानिक निकायहरू: संविधानद्वारा सिर्जित स्वतन्त्र निकायहरू (जस्तै: अख्तियार, निर्वाचन आयोग) जसको कार्यकाल र स्वायत्तता सुरक्षित हुन्छ।
• सरकारी/प्रशासनिक निकायहरू: नीति कार्यान्वयन र सेवा प्रवाहका लागि कार्यपालिका अन्तर्गत रहने निकायहरू (मन्त्रालय, सचिवालय, विभाग)।

नेपाल कानुनका आधारहरू

• धारा ७५: नेपालको कार्यकारी अधिकार।
• भाग २७ (धारा २३८-२५७): संवैधानिक निकायहरूसम्बन्धी व्यवस्था।
• धारा २५८: अन्य राज्य/सरकारी निकायहरूसम्बन्धी व्यवस्था।

एमसीक्यू (MCQ) फन्दाहरू

• भ्रम: राष्ट्रिय योजना आयोगलाई 'संवैधानिक निकाय' मान्नु एउटा सामान्य भ्रम हो। यो सरकारद्वारा स्थापित सल्लाहकार सरकारी निकाय हो।
• हटाउने प्रक्रिया: संवैधानिक निकायका पदाधिकारीहरूलाई हटाउन विशेष संवैधानिक प्रक्रिया (महाभियोग/संसदीय सुनुवाइ) आवश्यक पर्छ, जबकि प्रशासनिक निकायका प्रमुखहरूलाई सरकारले हटाउन सक्छ।

द्रुत पुनरावलोकन