कानूनको शासन: डाइसीका सिद्धान्तहरू
परीक्षाको एक झलक
कानूनको शासन एक आधारभूत संवैधानिक सिद्धान्त हो। ए.भी. डाइसीको शास्त्रीय सूत्र LLB प्रवेश परीक्षाका लागि मानक परीक्षण बिन्दु हो। तीन स्तम्भहरू सम्झनुहोस्।
मूल अवधारणा
डाइसी (१८८५) ले कानूनको शासनले सरकारी शक्तिलाई सीमित गर्छ र व्यक्तिगत अधिकारहरूको रक्षा गर्छ भनी तर्क गरे। तीन स्तम्भहरू हुन्:
१. कानूनको सर्वोच्चता: साधारण अदालतमा कानूनको उल्लंघनबाहेक कसैलाई सजाय हुँदैन। स्वेच्छाचारी शक्ति हुँदैन। २. कानून समक्ष समानता: सबैजना पदको परवाह नगरी एउटै साधारण कानूनको अधीनमा हुन्छन्। ३. कानूनी भावनाको प्रधानता: अधिकारहरू न्यायिक निर्णयका परिणाम हुन्, केवल संवैधानिक घोषणाहरू होइनन्।
नेपाल कानुनका आधारहरू
- धारा १ (संविधान): संविधानको सर्वोच्चता।
- धारा १८ (संविधान): कानून समक्ष समानता।
भ्रमपूर्ण शब्दहरू
| शब्द | केन्द्रविन्दु |
|---|---|
| कानूनको शासन | कानूनले शक्तिलाई सीमित गर्छ |
| कानूनद्वारा शासन | कानून शक्तिको उपकरण हो |
MCQ का पासो
- अधिकारको उत्पत्ति: डाइसीले अधिकारहरू न्यायिक निर्णयबाट आउँछन् भनी तर्क गरे, केवल लिखित घोषणापत्रबाट होइन।
- विशेष अदालत: यदि तिनीहरूले उन्मुक्ति सिर्जना गर्छन् भने, तिनीहरूलाई 'कानून समक्ष समानता' बाट विचलनको रूपमा हेरिन्छ।
उदाहरण
यदि प्रधानमन्त्रीलाई सामान्य नागरिकसरह एउटै अदालतमा मुद्दा चलाइन्छ भने, त्यो कानून समक्ष समानता को सिद्धान्त हो।
सम्झने सूत्र
स-स-का: सर्वोच्चता, समानता, कानुनी भावना।
द्रुत पुनरावलोकन
- डाइसीका ३ स्तम्भ: सर्वोच्चता, समानता, कानूनी भावना।
- मुख्य लक्ष्य: स्वेच्छाचारी सरकारी कार्यहरू रोक्ने।