विशेष करारहरू: प्रतिनिधित्व, निक्षेप र जमानत
Exam Snapshot
मुलुकी देवानी संहिता, २०७४ ले प्रतिनिधित्व, निक्षेप र जमानतलाई विशेष करारको रूपमा राखेको छ, जहाँ आधारभूत प्रस्ताव र स्वीकारबाहेक विशेष विश्वास र त्रिपक्षीय सम्बन्धले कानूनी दायित्वहरू निर्धारण गर्दछ।
Core Concept
- प्रतिनिधित्व (Agency): यस्तो करार जसमा एक व्यक्ति (एजेन्ट) लाई अर्को व्यक्ति (प्रमुख/प्रिन्सिपल) को तर्फबाट तेस्रो पक्षसँग कानूनी सम्बन्ध स्थापित गर्न अधिकार दिइएको हुन्छ।
- निक्षेप (Deposit): यस्तो करार जसमा एक पक्ष (निक्षेपकर्ता) ले अर्को पक्ष (निक्षेप लिने) लाई सुरक्षित राख्न वा विशेष प्रयोजनका लागि वस्तु जिम्मा लगाउँछ र पछि फिर्ता गर्नुपर्ने दायित्व हुन्छ।
- जमानत (Guarantee): यस्तो करार जसमा कुनै व्यक्ति (जमानतदार) ले तेस्रो व्यक्ति (ऋणी) ले आफ्नो दायित्व पूरा नगरेमा सो दायित्व पूरा गर्ने वा भुक्तानी गर्ने प्रतिज्ञा गर्दछ।
Nepal Law Anchors
- मुलुकी देवानी संहिता २०७४, भाग ४ (करार कानून)
- परिच्छेद १२ (निक्षेप): दफा ५९१–६०५
- परिच्छेद १५ (प्रतिनिधित्व): दफा ६२९–६४६
- परिच्छेद १६ (जमानत): दफा ६४७–६५८
Confusable Terms
- प्रतिनिधित्व र रोजगारी: एजेन्टले प्रमुखलाई तेस्रो पक्षसँग जोड्दछ (bind), तर कर्मचारीले रोजगारदाताको काम गर्छ तर तेस्रो पक्षसँग बाध्यात्मक सम्झौता गर्ने अधिकार राख्दैन।
- निक्षेप र बिक्री: निक्षेपमा स्वामित्व निक्षेपकर्तामै रहन्छ, जबकि बिक्रीमा स्वामित्व क्रेतामा हस्तान्तरण हुन्छ।
MCQ Traps
- प्रतिनिधित्वको अन्त्य: प्रमुख वा एजेन्टको मृत्यु, टाट पल्टेमा वा होस ठेगान नभएमा प्रतिनिधित्वको करार स्वतः समाप्त हुन्छ।
- जमानतको दायित्व: जमानतदारको दायित्व सामान्यतया सहायक (secondary) हुन्छ, जुन मुख्य ऋणीले डिफल्ट गरेपछि मात्र उत्पन्न हुन्छ।
Example
‘क’ ले आफ्ना सामान बेच्नका लागि ढुवानी कम्पनी (एजेन्ट) लाई जिम्मा दिन्छ। यदि कम्पनीले ‘ख’ लाई सामान बेच्छ भने, कानूनी सम्बन्ध ‘क’ र ‘ख’ बीच कायम हुन्छ, न कि कम्पनी र ‘ख’ बीच, किनकि कम्पनीले ‘क’ को एजेन्टको रूपमा कार्य गरेको थियो।
Memory Hook
याद राख्नुहोस् N A J: निक्षेप (निक्षेप), एजेन्सी (प्रतिनिधित्व), जमानत (जमानत)।
Quick Revision
- प्रतिनिधित्वका लागि प्रमुखको तर्फबाट कानूनी सम्बन्ध स्थापित गर्न स्पष्ट अधिकार आवश्यक पर्छ।
- निक्षेपमा सामान राख्ने व्यक्तिले स्याहार र सुरक्षाको कर्तव्य पूरा गर्नुपर्छ।
- जमानतमा तीन पक्ष हुन्छन्: मुख्य ऋणी, साहु, र जमानतदार।
- यी सबै करारहरू मुलुकी देवानी संहिता २०७४ को भाग ४ अन्तर्गत पर्दछन्।