अपराधका चरणहरू र सामान्य प्रतिरक्षा
परीक्षाको एक झलक
आपराधिक दायित्व बुझ्नको लागि अपराधका चरणहरू र उपलब्ध प्रतिरक्षाहरू जान्नु आवश्यक छ। मुलुकी अपराध संहिता २०७४ यसको प्राथमिक स्रोत हो। तयारी र उद्योगबीचको भिन्नता र प्रतिरक्षाले आपराधिक दायित्वबाट कसरी बचाउँछ भन्नेमा ध्यान दिनुहोस्।
मूल अवधारणा
अपराधका लागि actus reus (दोषपूर्ण कार्य) र mens rea (दोषपूर्ण मनसाय) आवश्यक हुन्छ। चार चरणहरू यस प्रकार छन्:
- आशय (Aashay): मानसिक इच्छा। यो दण्डनीय छैन।
- तयारी (Tayari): साधनको व्यवस्था। सामान्यतया दण्डनीय छैन।
- उद्योग (Udyog): अपराध गर्ने दिशामा सीधा कदम। दण्डनीय हुन्छ।
- कसुर सम्पन्न (Kasur Sampanna): अपराध पूर्ण कार्यान्वयन। दण्डनीय हुन्छ।
नेपाल कानुनका आधारहरू
- मुलुकी अपराध संहिता २०७४: परिच्छेद २ ले सामान्य प्रतिरक्षाहरू (तथ्यको भूल, आत्मरक्षा, आवश्यकता, आदि) उल्लेख गर्दछ।
भ्रमपूर्ण शब्दहरू
| विशेषता | तयारी | उद्योग |
|---|---|---|
| नजिकता | टाढा | नजिक (सीधा) |
| दायित्व | सामान्यतया दायित्व हुँदैन | दायित्व हुन्छ |
MCQ का पासो
- तयारी र उद्योग: मुख्य कुरा अपराधसँगको 'नजिकता' हो। चक्कु किन्नु तयारी हो; कसैलाई आक्रमण गर्नु उद्योग हो।
- कानुनको भूल: कहिल्यै प्रतिरक्षा हुन सक्दैन। केवल 'तथ्यको भूल' प्रतिरक्षा हुन सक्छ।
- सामान्य प्रतिरक्षा: यसले दायित्व खारेज गर्छ तर प्रमाण पुर्याउने भार विशिष्ट हुन्छ।
उदाहरण
बन्दुक किन्नु तयारी हो। बन्दुक ताकेर लक्ष्यतर्फ अघि बढ्नु उद्योग हो।
सम्झने सूत्र
आ-त-उ-क: आशय, तयारी, उद्योग, कसुर सम्पन्न।
द्रुत पुनरावलोकन
- चरणहरू: सामान्यतया केवल उद्योग र कसुर सम्पन्न दण्डनीय हुन्छन्।
- प्रतिरक्षा: तथ्यको भूल, आवश्यकता, आत्मरक्षा, चित्त भ्रम।
- मुख्य भिन्नता: उद्योगका लागि सीधा कार्य चाहिन्छ।