सार्वभौमसत्ताका सिद्धान्त: बोडिन, हब्स, अस्टिन र बहुलवादी
Exam Snapshot
सार्वभौमसत्ता न्यायशास्त्रको एउटा मुख्य विषय हो। MCQs ले निरपेक्ष सार्वभौमसत्ता (एकात्मक) का समर्थकहरू, बहुलवादीहरूको आलोचना, र अविभाज्यता जस्ता अवधारणाहरूको परीक्षण गर्दछ।
Core Concept
- एकात्मक (शास्त्रीय): सार्वभौमसत्ता निरपेक्ष, अविभाज्य र एकल व्यक्ति वा निकायमा निहित हुन्छ।
- Jean Bodin: सार्वभौमसत्तालाई राज्यको निरपेक्ष र स्थायी शक्ति भनी परिभाषित गरे। केवल ईश्वरीय/प्राकृतिक कानूनको अधीनमा।
- Thomas Hobbes: सार्वभौमसत्ता निरपेक्ष, अविभाज्य र प्रश्न उठाउन नमिल्ने (Leviathan)। सार्वभौमसत्ता कानून भन्दा माथि हुन्छ।
- John Austin: कानूनलाई 'सार्वभौमसत्ताको आदेश' (दण्डसहित) भनेर परिभाषित गरे। सार्वभौमसत्तालाई सबैले मान्छन् तर त्यसले कसैलाई मान्दैन।
- बहुलवाद (आधुनिक): निरपेक्ष सार्वभौमसत्तालाई अस्वीकार गर्दछ। शक्ति विभिन्न संघहरू (युनियन, चर्च, परिवार) मा बाँडिएको हुन्छ।
- प्रणेता: Harold Laski, G.D.H. Cole, Ernest Barker।
Nepal Law Anchors
- नेपालको संविधान (२०७२), धारा २५८: नेपालको सार्वभौमसत्ता र राजकीय सत्ता नेपाली जनतामा निहित छ। यो आधुनिक लोकतान्त्रिक सिद्धान्तसँग मेल खान्छ, जसले निरपेक्ष राजतन्त्रात्मक सार्वभौमसत्तालाई अस्वीकार गर्छ।
Confusable Terms
- आन्तरिक सार्वभौमसत्ता: सिमाना भित्रको सर्वोच्च अधिकार।
- बाह्य सार्वभौमसत्ता: बाह्य नियन्त्रणबाट स्वतन्त्रता (अन्तर्राष्ट्रिय सार्वभौमसत्ता)।
MCQ Traps
- अविभाज्यता: एकात्मकवादीहरू सार्वभौमसत्ता अविभाज्य भन्छन्; बहुलवादीहरूले यसलाई अस्वीकार गर्छन्।
- कानूनको स्रोत: अस्टिनले कानूनलाई सार्वभौमसत्ताको आदेश मान्छन्; बहुलवादीहरूले कानून विभिन्न स्रोतबाट आउँछ भन्छन्।
- नेपाली सन्दर्भ: नेपालको संविधानमा रहेको 'जनतामा निहित' सार्वभौमसत्तालाई बोडिन/हब्सको निरपेक्ष राजतन्त्रसँग नझुक्किनुहोस्।
Example
यदि राजाले कसैको चुनौती बिना कानून बनाउँछन् भने त्यो एकात्मक हो। यदि धेरै समूहहरू (युनियन, चर्च) ले कानून निर्माणलाई प्रभाव पार्छन् भने त्यो बहुलवादी हो।
Memory Hook
- Austin (अस्टिन) = Absolute (निरपेक्ष) Authority (अधिकार)।
- Pluralists (बहुलवादी) = Partitioned (बाँडिएको) Power (शक्ति)।
Quick Revision
- एकात्मक (बोडिन, हब्स, अस्टिन): एकल, निरपेक्ष सार्वभौमसत्ता।
- बहुलवाद (Laski, Cole): शक्ति बाँडिएको हुन्छ।
- नेपाल (धारा २५८): सार्वभौमसत्ता जनतामा निहित।
- अस्टिनको कानून: सार्वभौमसत्ताको आदेश + दण्ड।