भियना सन्धि कानुन महासन्धि (VCLT)
Exam Snapshot
सन् १९६९ को भियना सन्धि कानुन महासन्धि "सन्धिहरूको सन्धि" हो, जसले सन्धिहरूको गठनदेखि समाप्तिसम्मको प्रक्रियाका लागि अन्तर्राष्ट्रिय प्रथागत कानुनलाई संहिताबद्ध गरेको छ।
Core Concept
- गठन (Formation): यो प्रक्रियामा सामान्यतया वार्ता, स्वीकारोक्ति (सहमति), र प्रमाणीकरण समावेश हुन्छ। पक्ष बन्ने सहमति हस्ताक्षर, लिखतको आदान-प्रदान, अनुमोदन (ratification), वा सम्मिलन (accession) मार्फत व्यक्त गरिन्छ।
- आरक्षण (Reservations): सन्धिमा हस्ताक्षर वा अनुमोदन गर्दा कुनै राज्यले केही प्रावधानहरूको कानुनी प्रभावलाई पन्छाउन वा परिमार्जन गर्न दिने एकपक्षीय घोषणा। आरक्षणहरू सन्धिद्वारा निषेधित नभएसम्म वा सन्धिको उद्देश्य र प्रयोजनसँग बाझिएसम्म मात्र स्वीकार्य हुन्छन्।
- समाप्ति (Termination): आपसी सहमति, एक पक्षद्वारा सारवान् उल्लंघन (जसले अरूलाई निलम्बन वा समाप्तिको अधिकार दिन्छ), कार्य सम्पादनको असम्भवता, वा परिस्थितिको आधारभूत परिवर्तन (rebus sic stantibus) मार्फत सन्धि समाप्त हुन सक्छ।
Nepal Law Anchors
- सन्धि ऐन, २०४७: नेपालमा सन्धिहरूको निष्कर्ष र कार्यान्वयनसम्बन्धी प्रक्रियालाई नियन्त्रण गर्दछ।
- नेपालको संविधान, धारा २७९: शान्ति र मैत्री, सुरक्षा र रणनीतिक गठबन्धन, सिमाना, र प्राकृतिक स्रोतसम्बन्धी सन्धिहरूका लागि संघीय संसदको अनुमोदन अनिवार्य गर्दछ।
Confusable Terms
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| अनुमोदन (Ratification) | राज्यले पहिले नै हस्ताक्षर गरेको सन्धिलाई औपचारिक रूपमा पुष्टि गर्ने प्रक्रिया। |
| सम्मिलन (Accession) | कुनै राज्यले हस्ताक्षर नगरी पहिले नै लागू भइसकेको सन्धिमा सहभागी हुने प्रक्रिया। |
MCQ Traps
- सन्धि अनुमोदन: सबै सन्धिहरूलाई संसदीय अनुमोदन आवश्यक पर्छ भनी नमान्नुहोस्। अन्तर्राष्ट्रिय कानुनमा, केही सन्धिहरू हस्ताक्षर हुनेबित्तिकै लागू हुन्छन्।
- आरक्षण: सन्धिको मूल उद्देश्यलाई नै असफल बनाउने गरी आरक्षण प्रयोग गर्न पाइँदैन।
- आधारभूत परिवर्तन: rebus sic stantibus को आह्वान गर्नका लागि परिस्थितिको आमूल र अनपेक्षित परिवर्तन हुनुपर्छ; यो नचाहेको सन्धिबाट बाहिरिने बहाना होइन।
Example
यदि राज्य क र राज्य ख ले नदीको संयुक्त प्रयोगसम्बन्धी सन्धि गरे, तर प्राकृतिक कारणले नदी पूर्णतया सुक्यो भने, राज्य क ले VCLT को धारा ६१ अन्तर्गत "कार्य सम्पादनको असम्भवता" देखाएर सन्धि समाप्त गर्न सक्छ।
Memory Hook
F.A.R.T.: Formation (गठन), Adoption (स्वीकारोक्ति), Ratification/Accession (अनुमोदन/सम्मिलन), Termination (समाप्ति)।
Quick Revision
- VCLT ले राज्यहरूबीचका लिखित सन्धिहरूमा मात्र लागू हुन्छ।
- Pacta sunt servanda: सन्धिहरू इमानदारीपूर्वक पालना गर्नुपर्छ।
- नेपालको संविधानको धारा २७९ ले संसदीय अनुमोदनका आवश्यकताहरू तोकेको छ।
- आरक्षणहरू सन्धिको उद्देश्यसँग मिल्दो हुनुपर्छ।
- समाप्ति (Termination) का लागि सारवान् उल्लंघन वा परिस्थितिको आधारभूत परिवर्तनजस्ता स्पष्ट कानुनी आधारहरू आवश्यक पर्दछन्।