एलएलबी प्रवेश परीक्षाका ३० सामान्य भ्रमहरू
Exam Snapshot
एलएलबी प्रवेश परीक्षामा प्रायः ज्ञानभन्दा पनि सटीकताको परीक्षण हुन्छ। परीक्षाका भ्रमहरू प्रायः सुन्दा उस्तै लाग्ने कानुनी शब्दहरू, पुराना कानुनी व्यवस्थाहरू वा सूक्ष्म संवैधानिक भिन्नताहरूमा आधारित हुन्छन्। यी गल्तीहरूबाट बच्न संविधान, मुलुकी संहिताहरू र आधारभूत विधिशास्त्रका सिद्धान्तहरूबीचको भिन्नता बुझ्न आवश्यक छ।
Core Concept
- संवैधानिक भ्रमहरू: धाराहरू (जस्तै: धारा १७ र १८) बीच अलमलिनु, राष्ट्रपति (राज्य प्रमुख) र प्रधानमन्त्री (सरकार प्रमुख) को भूमिकामा झुक्किनु वा संवैधानिक निकायहरूको नियुक्ति प्रक्रिया बिर्सनु।
- विधिशास्त्रका भ्रमहरू: सिद्धान्तका विचारधाराहरू (जस्तै: सकारात्मकवाद र यथार्थवाद) मा झुक्किनु, सिद्धान्तका प्रतिपादकहरू (जस्तै: केल्सन र हार्ट) लाई गलत चिन्नु वा Audi Alteram Partem जस्ता सिद्धान्तहरू गलत व्याख्या गर्नु।
- कानुनी भ्रमहरू: देवानी संहिता २०७४ र अपराध संहिता २०७४ का व्यवस्थाहरूमा झुक्किनु, वा कार्यविधि संहिता र सारवान संहिताबीचको भिन्नता नबुझ्नु।
Nepal Law Anchors
- नेपालको संविधान, २०७२।
- मुलुकी देवानी संहिता, २०७४।
- मुलुकी अपराध संहिता, २०७४।
- प्रमाण ऐन, २०३१।
- न्याय परिषद् ऐन र सम्बन्धित नजीरहरू।
Confusable Terms
| शब्द क | शब्द ख | भिन्नता |
|---|---|---|
| कब्जा (Possession) | स्वामित्व (Ownership) | कब्जा भनेको तथ्यगत नियन्त्रण हो; स्वामित्व भनेको कानुनी हक हो। |
| शून्य (Void) | बदरयोग्य (Voidable) | शून्य सुरुदेखि नै अमान्य हो; बदरयोग्य चुनौती नदिएसम्म मान्य हुन्छ। |
| फैसलाको आधार (Ratio Decidendi) | प्रसङ्गवश कुरा (Obiter Dicta) | Ratio बाध्यकारी कानुनी सिद्धान्त हो; Obiter केवल टिप्पणी हो। |
| अपराध (Crime) | देवानी त्रुटि (Civil Wrong) | अपराध राज्यविरुद्धको कसुर हो; देवानी त्रुटि व्यक्तिविरुद्धको हुन्छ। |
| कानुनी रूपमा (De jure) | वास्तविक रूपमा (De facto) | De jure कानुनद्वारा; De facto व्यवहारमा। |
MCQ Traps
१. 'मौलिक हक' (भाग ३) र 'राज्यका निर्देशक सिद्धान्त' (भाग ४) बीच झुक्किनु। २. सर्वोच्च अदालत मात्रै न्यायिक निकाय हो भनी सोच्नु (उच्च र जिल्ला अदालतलाई बेवास्ता गर्नु)। ३. 'व्यवस्थापिका' भन्नाले प्रतिनिधि सभा मात्र बुझ्नु (राष्ट्रिय सभालाई नबिर्सनु)। ४. अख्तियार प्रमुख र महान्यायाधिवक्ताको नियुक्ति प्रक्रियामा झुक्किनु। ५. 'कानुन' भनेको ऐन मात्र हो भनी सोच्नु (नजीरलाई बिर्सनु)। ६. 'शक्तिको पृथकीकरण' लाई गलत बुझ्नु (नेपालमा नियन्त्रण र सन्तुलन छ)। ७. धारा १३३ बमोजिमका रिटहरूको प्रकारमा झुक्किनु। ८. 'समानता' (धारा १८) को अर्थ सबैलाई एउटै व्यवहार गर्नु हो भनी सोच्नु (यो समतामूलक हुनुपर्छ)। ९. 'कानुनको शासन' को स्रोत डाइसी (Dicey) हो, अस्टिन (Austin) होइन भनी नबुझ्नु। १०. मिताक्षरा र दायभागको अंशबण्डाको नियममा झुक्किनु। ११. कार्यकारी काममा राष्ट्रपतिको स्वविवेकीय अधिकार छ भनी ठान्नु (प्रधानमन्त्रीको सिफारिस आवश्यक हुन्छ)। १२. प्राकृतिक कानुन (Natural Law) मानवनिर्मित हो भनी ठान्नु। १३. 'कठोर दायित्व' (Strict Liability) र 'निरपेक्ष दायित्व' (Absolute Liability) बीचको भिन्नता नबुझ्नु। १४. मुलुकी देवानी संहिता लागू भएको मिति (२०७५) मा झुक्किनु। १५. प्रत्यक्ष प्रमाण र परिस्थितिजन्य प्रमाणबीचको भिन्नता नबुझ्नु। १६. 'सुनेको कुरा' (Hearsay) सधैं ग्राह्य हुन्छ भनी सोच्नु। १७. नेपालको 'आधारभूत नियम' (Grundnorm) संविधान हो भनी नबुझ्नु। १८. देवानी कार्यविधि र सारवान देवानी कानुनबीचको भिन्नता नबुझ्नु। १९. सबै न्यायाधीशलाई न्याय परिषद्ले नियुक्ति गर्छ भनी ठान्नु (सबैलाई होइन)। २०. बालिग हुने उमेर (१८ वर्ष) बिर्सनु। २१. मध्यस्थ कब्जा र प्रत्यक्ष कब्जाबीचको भिन्नता नबुझ्नु। २२. निर्वाचनमा समानुपातिक प्रणालीको प्रक्रिया नबुझ्नु। २३. न्याय परिषद्को अध्यक्ष प्रधानन्यायाधीश हुन् भनी नबिर्सनु (न्याय सेवा आयोगमा पनि उनी नै हुन्छन्)। २४. 'विबन्ध' (Estoppel) प्रमाणको नियम हो, कसुर होइन भनी नबुझ्नु। २५. निवारक नजरबन्द र दण्डात्मक नजरबन्दबीचको भिन्नता नबुझ्नु। २६. 'सार्वभौमसत्ता' जनतामा निहित छ, राजामा होइन भनी नबुझ्नु। २७. सार्वजनिक सरोकारको विवाद र निजी सरोकारको विवादबीचको भिन्नता नबुझ्नु। २८. सूचनाको हक र गोपनीयताको हकबीच झुक्किनु। २९. विवाहलाई धार्मिक सम्झौता मात्र भनी ठान्नु (देवानी संहितामा यो कानुनी करार हो)। ३०. 'प्रथा' कानुनको स्रोत होइन भनी सोच्नु (लिखित कानुन नभएको ठाउँमा यो मान्य हुन्छ)।
Example
भ्रम: "कुन मौलिक हक हो?" क) सम्पत्तिको हक (अहिले कानुनी हक), ख) सूचनाको हक (मौलिक हक), ग) हातहतियार बोक्ने हक (ग्यारेन्टी छैन)। व्याख्या: विद्यार्थीले पुरानो संविधानको आधारमा सम्पत्तिको हक मौलिक हो भनी सोच्न सक्छन्, तर हाल यो कानुनी हक मात्र हो।
Memory Hook
- स-ऐ-प्र: संविधान (सर्वोच्च), ऐन (कानुन), प्रमाण (प्रक्रिया)।
Quick Revision
- मितिहरू (संविधान २०७२, संहिता २०७४) ध्यान दिनुहोस्।
- विकल्प छान्नुअघि सबै पढ्नुहोस्।
- 'बाहेक', 'सधैं', 'कहिल्यै' जस्ता शब्दहरूमा ध्यान दिनुहोस्।
- दुविधामा पर्दा संविधानलाई सर्वोच्च मान्नुहोस्।
- अन्तिम उपायको नियम: दुईवटा विकल्प उस्तै लागेमा, सबभन्दा विशिष्ट कानुनी प्रावधान छान्नुहोस्।