कानूनी व्यक्तित्व र निगमको व्यक्तित्व
परीक्षाको लागि महत्त्वपूर्ण जानकारी
कानूनी व्यक्तित्व विधिशास्त्रको एक मुख्य अवधारणा हो जसलाई TU LLB प्रवेश परीक्षामा यसको परिभाषा, प्रकार, र निगमको व्यक्तित्वका प्रभावहरूको लागि बारम्बार सोधिन्छ। मुख्य विषयहरूमा Salomon v. Salomon & Co. Ltd. को ऐतिहासिक मुद्दा र निगमको आवरण हटाउने (lifting the corporate veil) को अवस्थाहरू समावेश छन्।
मुख्य अवधारणा: कानूनी व्यक्ति
कानूनी व्यक्ति भनेको कानूनले अधिकार र कर्तव्य प्रदान गरेको कुनै पनि संस्था हो (प्राकृतिक: मानव; कृत्रिम: कम्पनी, राज्य, ट्रस्ट)।
निगमको व्यक्तित्व
निगमको व्यक्तित्व (Corporate Personality) ले कम्पनीलाई आफ्ना शेयरधनीहरूबाट छुट्टै कानूनी निकायको रूपमा मान्यता दिन्छ।
- मुख्य सिद्धान्तहरू: छुट्टै कानूनी निकाय, स्थायी उत्तराधिकार, सीमित दायित्व, र सम्पत्ति राख्ने क्षमता।
नेपाल कानूनमा आधारहरू
- कम्पनी ऐन, २०६३: दर्ता भएका कम्पनीहरूलाई आफ्नै नाममा मुद्दा हाल्ने, सम्पत्ति राख्ने र करार गर्ने क्षमता प्रदान गरी निगमको व्यक्तित्वलाई अप्रत्यक्ष रूपमा स्थापित गर्दछ।
भ्रमित पार्ने शब्दहरू
| शब्द | मुख्य भिन्नता |
|---|---|
| कानूनी व्यक्ति | फराकिलो वर्ग (प्राकृतिक + कृत्रिम)। |
| निगमको व्यक्तित्व | विशिष्ट निकायको रूपमा कम्पनीको स्थिति। |
| सीमित दायित्व | निगमको व्यक्तित्वको लाभ। |
MCQ जालहरू र भ्रमित पार्ने विकल्पहरू
- दायित्व: शेयरधनीहरूको सीमित दायित्व हुन्छ, पूर्ण व्यक्तिगत दायित्व होइन।
- सम्पत्ति: कम्पनीले सम्पत्ति राख्छ, शेयरधनीहरूले सीधा राख्दैनन्।
- उत्तराधिकार: कम्पनीहरूसँग स्थायी उत्तराधिकार हुन्छ; शेयरधनीको मृत्युले कम्पनी समाप्त हुँदैन।
उदाहरण
यदि कम्पनीले ऋण चुक्ता गर्न सकेन भने, शेयरधनीहरूको व्यक्तिगत सम्पत्ति सामान्यतया सुरक्षित हुन्छ किनभने कम्पनी सीमित दायित्व भएको छुट्टै कानूनी व्यक्ति हो।
सम्झने सूत्र
कम्पनी = 'कानूनी ढाल'। यसले आफ्ना मालिकहरू र कम्पनीका दायित्वहरू बीच खडा भई मालिकहरूलाई बचाउँछ।
द्रुत पुनरावलोकन
- प्रकार: प्राकृतिक (मानव) र कृत्रिम (वैधानिक)।
- ऐतिहासिक मुद्दा: Salomon v. Salomon।
- विशेषताहरू: छुट्टै निकाय, स्थायी उत्तराधिकार, सीमित दायित्व।
- नेपाल: कम्पनी ऐन, २०६३।