विवाह, सम्बन्ध विच्छेद र बदर — मुलुकी देवानी संहिता, २०७४
परीक्षा झलक
विवाह पुरुष र महिलाको जीवनभरको सम्बन्ध हो (उमेर २०+); सम्बन्ध विच्छेदले विधिवत विवाह अन्त्य गर्छ, जबकि विवाह बदरले त्यसलाई सुरुदेखि नै अमान्य वा रद्द गर्छ।
मूल अवधारणा
- विवाह: मुलुकी देवानी संहिता २०७४ (दफा ६७) अनुसार पुरुष र महिलाबीचको स्वैच्छिक सम्बन्ध। यो एकपत्नीत्वमा आधारित छ।
- सम्बन्ध विच्छेद: विधिवत कायम रहेको विवाह अन्त्य गर्ने प्रक्रिया (दफा ९४)। यसका लागि अदालतको आदेश आवश्यक छ।
- विवाह बदर: विवाह सुरुदेखि नै अमान्य वा रद्द हुनु।
- उमेर: दुवै पक्षले २० वर्ष पूरा गरेको हुनुपर्छ (दफा ७०)।
नेपाल कानुन सन्दर्भ
- मुलुकी देवानी संहिता २०७४: दफा ६७ (परिभाषा), दफा ७० (उमेर), दफा ७१ (निषेधित नाता/बदर), दफा ९४ (सम्बन्ध विच्छेदका आधारहरू)।
अन्योल हुने शब्दहरू
| शब्द | प्रकृति | परिणाम |
|---|---|---|
| सम्बन्ध विच्छेद | वैध विवाह अन्त्य गर्ने | विवाह अन्त्य हुन्छ |
| विवाह बदर | अमान्य विवाह घोषणा गर्ने | विवाह कहिल्यै नभएको मानिन्छ |
MCQ पासोहरू
- बाल विवाह: यो बदरभागी (voidable) हुन्छ, सुरुदेखि नै बदर (void ab initio) होइन।
- निषेधित नातामा विवाह: यो सुरुदेखि नै बदर (void ab initio) हुन्छ।
- विच्छेद बनाम बदर: विच्छेदका लागि वैध विवाह चाहिन्छ; बदरका लागि विवाहको सुरुवातमा दोष हुनुपर्छ।
उदाहरण
२० वर्ष नपुगी गरिएको विवाह बदरभागी (annulment) हुन्छ। हाडनातामा गरिएको विवाह सुरुदेखि नै बदर (void) हुन्छ।
स्मरण सूत्र
"V" (Void/बदर) सुरुदेखि नै; "D" (Divorce/विच्छेद) सम्बन्ध अन्त्य गर्ने।
द्रुत पुनरावलोकन
- उमेर: २० वर्ष।
- निषेधित नाता: बदर।
- बाल विवाह: बदरभागी।
- विच्छेद: वैध विवाहको अन्त्य।