अंशबण्डा, सम्पत्ति र हकवाला

2026-05-16

Exam Snapshot

यो विषय मुलुकी देवानी संहिता २०७४ को भाग ३ सँग सम्बन्धित छ। अघिल्लो कानूनी व्यवस्थाबाट सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण परिवर्तन भनेको छोरीहरूको अंशबण्डामा समान र निर्बाध हक र उत्तराधिकारको व्यवस्थित क्रम हो।

Core Concept

• अंशबण्डा (Partition): जीवित अंशियारहरू बीच पैतृक वा संयुक्त सम्पत्तिको कानूनी विभाजन। प्रत्येक अंशियारलाई जुनसुकै बेला अंशबण्डाको माग गर्ने निर्बाध हक हुन्छ।
• सम्पत्तिका प्रकार:
  • पैतृक सम्पत्ति: तीन पुस्ता माथि (पिताको वंश) बाट प्राप्त। अंशबण्डा लाग्ने।
  • आर्जित सम्पत्ति: आफ्नै प्रयास/सीपबाट आर्जित। अंशबण्डा नलाग्ने; मालिकको पूर्ण अधिकार।
• हकवाला (उत्तराधिकार): मृत्युपछिको सम्पत्तिको वितरण।
  • वसियती: वैध वसियतपत्र मार्फत।
  • निर्वसियती: वसियत नभएको अवस्थामा देवानी संहिताले तोकेको हकदारको क्रम अनुसार।

Nepal Law Anchors

• मुलुकी देवानी संहिता २०७४ (MCCS):
  • धारा २०५: अंशियार परिभाषित; छोरीहरू जन्मसिद्ध समान हकका अंशियार हुन्।
  • धारा २०६: पैतृक र आर्जित सम्पत्ति बीचको भिन्नता।
  • धारा २५१-२५५: निर्वसियती उत्तराधिकारको क्रम।

Confusable Terms

MCQ Traps

• छोरीको हक: विवाह पछि छोरीको हक समाप्त हुन्छ भन्ने ठान्नु एउटा सामान्य जाल हो। मुलुकी देवानी संहिता २०७४ अनुसार छोरीहरू जन्मसिद्ध समान र निर्बाध अंशियार हुन्।
• अंशबण्डा बनाम उत्तराधिकार: अंशबण्डा जीवित अंशियारहरू बीच हुन्छ; उत्तराधिकार मृत्युपछि हुन्छ।

Example

यदि श्री शर्मासँग बाजेको पालाको पैतृक घर र आफ्नै कमाइको नगद छ भने, पैतृक घर मात्र अंशियारहरू (श्रीमती, छोरा, छोरी) बीच अंशबण्डा लाग्छ। नगद श्री शर्माको जीवनकालसम्म उनको आफ्नै सम्पत्ति हो।

Memory Hook

• अंशबण्डा = जीवित: मालिक जीवित हुँदा सम्पत्तिको विभाजन।
• उत्तराधिकार = मृत: मृत्युपछि सम्पत्तिको हस्तान्तरण

Quick Revision

• पैतृक सम्पत्ति: ३ पुस्ता माथि, अंशबण्डा लाग्ने।
• छोरीहरू: समान, निर्बाध, जन्मसिद्ध अंशियार।
• आर्जित: जीवनकालभर मालिकको पूर्ण अधिकार।
• अंशबण्डा: जीवित हुँदा।
• उत्तराधिकार: मृत्युपछि।