मुलुकी देवानी संहिता २०७४
परीक्षाका लागि मुख्य बुँदा
मुलुकी देवानी संहिता २०७४ (MCC 2074) नेपालको देवानी कानूनको एक आधारशिला हो, जुन त्रि.वि. एलएलबी प्रवेश परीक्षाका लागि महत्त्वपूर्ण छ। यसको लागू मिति, क्षेत्र, संरचना, र व्यक्ति, परिवार, सम्पत्ति, र करार सम्बन्धी मुख्य नवीनताहरू बारे प्रश्नहरू आउन सक्छन्। यसले मुलुकी ऐन २०२० का देवानी पक्षहरू र करार ऐन २०५६ लाई प्रतिस्थापन गरेको छ।
मुख्य अवधारणा
मुलुकी देवानी संहिता २०७४ (मुलुकी देवानी संहिता, 2074) नेपालको मुख्य सारभूत देवानी कानून हो। यो २०७४ सालमा जारी भई २०७५ साल भदौ १ गते देखि लागू भएको हो। यसले निम्न निजी कानूनी सम्बन्धहरूलाई नियमन गर्दछ:
- व्यक्तिगत कानून: कानूनी हैसियत, जन्म, मृत्यु, कानूनी क्षमता।
- पारिवारिक कानून: विवाह, सम्बन्धविच्छेद, धर्मपुत्र/पुत्री, संरक्षकत्व।
- सम्पत्ति कानून: स्वामित्व, भोगचलन, हस्तान्तरण, अंशबण्डा।
- करार कानून: सम्झौता, दायित्व, उपचार।
यो संहिता ठूलो कानूनी सुधारको अंश हो, र यसका साथै मुलुकी देवानी कार्यविधि संहिता २०७४, मुलुकी अपराध संहिता २०७४, र मुलुकी फौजदारी कार्यविधि संहिता २०७४ पनि आएका छन्।
नेपाल कानूनका आधारभूत बुँदाहरू
- लागू मिति: २०७५ साल भदौ १ गते (MCQ जाल: अक्सर जारी भएको साल २०७४ सँग झुक्किने)।
- संरचना: संहिता ६ भाग, २२ परिच्छेद, र ७२१ दफाहरूमा विभाजित छ।
- निष्क्रिय गरिएका कानूनहरू: यसले मुख्यतया मुलुकी ऐन २०२० का देवानी प्रावधानहरू र करार ऐन २०५६ लाई निष्क्रिय गरेको छ।
- मुख्य नवीनताहरू: यसले समलिङ्गी विवाह दर्ता (सर्वोच्च अदालतको निर्देशन विचाराधीन), सरोगेसी (व्यावसायिक रूपमा निषेध), र डिजिटल करारहरू जस्ता नयाँ प्रावधानहरू प्रस्तुत गरेको छ।
अन्यसँग नझुक्किने शब्दावलीहरू
| विशेषता | मुलुकी देवानी संहिता २०७४ | मुलुकी ऐन २०२० (देवानी खण्डहरू) |
|---|---|---|
| प्रकृति | आधुनिक, विस्तृत, स्वतन्त्र देवानी संहिता | देवानी र फौजदारी दुवै समेट्ने सामान्य संहिता (ऐन) |
| केन्द्रित | सारभूत देवानी कानूनमा समर्पित | फराकिलो क्षेत्र, कम विस्तृत देवानी प्रावधानहरू |
| लागू | २०७५ भदौ १ गते | २०२० सालमा लागू |
| वर्तमान स्थिति | वर्तमान कानून | निष्क्रिय (देवानी खण्डहरू) |
जारी भएको साल (२०७४) लाई लागू भएको मिति (२०७५ भदौ १ गते) सँग नझुक्किनुहोस्। पछिल्लो मिति कानूनी रूपमा लागू हुने महत्त्वपूर्ण मिति हो।
बहुविकल्पीय प्रश्नका जालहरू
- प्रभावकारी मिति: प्रश्नहरूले अक्सर २०७५ भदौ १ गते थाहा छ कि छैन भनेर परीक्षण गर्छ, २०७४ साल जारी भएको मिति मात्र होइन।
- निष्क्रिय गरिएका कानूनहरू: अन्य असम्बन्धित संहिताहरू जस्तै साक्ष्य ऐनलाई भ्रममा पार्न सकिन्छ।
- क्षेत्र: MCC २०७४ ले मुख्यतया सारभूत देवानी कानूनसँग सम्बन्धित छ, कार्यविधिगत वा फौजदारी कानूनसँग प्रत्यक्ष रूपमा होइन।
- दफा/भाग संख्या: सटीक संख्याहरू (जस्तै ७२१ दफा, ६ भाग) सामान्य तथ्यात्मक सम्झना प्रश्नहरू हुन्।
उदाहरण
प्रश्न: मुलुकी देवानी संहिता २०७४ ले आफ्नो देवानी क्षेत्रमा निम्नमध्ये कुन कानूनलाई मुख्यतया निष्क्रिय गरेको थिएन?
- क) मुलुकी ऐन २०२० (देवानी खण्डहरू)
- ख) करार ऐन २०५६
- ग) साक्ष्य ऐन २०३१
- घ) केही आचारसंहिताका प्रावधानहरू
सही उत्तर: ग) साक्ष्य ऐन २०३१। MCC २०७४ ले विशेष गरी मुलुकी ऐन २०२० का देवानी पक्षहरू र करार ऐन २०५६ लाई लक्षित गरेको थियो। साक्ष्य ऐन २०३१ एक छुट्टै, विशिष्ट कार्यविधि कानून हो।
सम्झने सूत्र
MCC २०७४ लाई '४-मा-१ देवानी पावरहाउस' को रूपमा सोच्नुहोस्: यसले व्यक्ति, पारिवार, सम्पत्ति, र करार (व्य-पा-स-क) समेट्छ, पुराना, छरिएका कानूनहरूलाई प्रतिस्थापन गर्दै। '२०७५ भदौ १' लागू हुने मितिलाई 'भदौको १, नयाँ युगको सुरुवात' भनेर सम्झन सकिन्छ।
द्रुत पुनरावलोकन
- शीर्षक: मुलुकी देवानी संहिता २०७४ (मुलुकी देवानी संहिता, 2074)
- जारी: २०७४ साल
- लागू: २०७५ भदौ १ गते
- संरचना: ६ भाग, २२ परिच्छेद, ७२१ दफा
- क्षेत्र: व्यक्ति, परिवार, सम्पत्ति, करार कानून
- प्रतिस्थापन: मुलुकी ऐन २०२० का देवानी खण्डहरू, करार ऐन २०५६
- अंश: चार संहिता सुधार प्याकेजको अंश
- मुख्य तथ्य: सारभूत देवानी कानून, कार्यविधिगत होइन।