विधिशास्त्रका सम्प्रदायहरू: वर्गीकरण र मुख्य केन्द्रबिन्दु
Exam Snapshot
प्रत्येक सम्प्रदायको 'मूल प्रश्न' पहिचान गर्न सिक्नुहोस्। यो विधिशास्त्रका बहुवैकल्पिक प्रश्नहरूको लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण खण्ड हो।
Core Concept
- प्राकृतिक कानुन: कानुन र नैतिकता वा विवेकमा जोड। (मुख्य शब्द: नैतिकता, न्याय, विवेक)।
- विश्लेषणात्मक (प्रत्यक्षवादी): 'कानुन जस्तो छ, त्यस्तै'। कानुन राज्यको आदेश हो। (मुख्य शब्द: आदेश, सार्वभौमसत्ता, नियम)।
- ऐतिहासिक: कानुन सामाजिक विकासको उपज हो। (मुख्य शब्द: Volksgeist (जनताको आत्मा), परम्परा)।
- समाजशास्त्रीय: कानुन 'सामाजिक इन्जिनियरिङ' को औजार हो। (मुख्य शब्द: हितहरूको सन्तुलन, कार्यक्षमता)।
- यथार्थवादी: कानुन भनेको अदालतको अभ्यास हो। (मुख्य शब्द: न्यायिक प्रक्रिया, व्यवहार, अनिश्चितता)।
| सम्प्रदाय | मुख्य जोड (Focus) | प्रमुख विधिशास्त्री |
|---|---|---|
| प्राकृतिक | नैतिकता | Aquinas |
| विश्लेषणात्मक | नियम | Austin |
| ऐतिहासिक | परम्परा | Savigny |
| समाजशास्त्रीय | सामाजिक आवश्यकता | Pound |
| यथार्थवादी | व्यवहार | Holmes |
Nepal Law Anchors
विधिशास्त्रका सिद्धान्तहरूले कानूनी प्रणालीको आधार तय गर्छन्। नेपाली कानूनी प्रणालीमा प्रत्यक्षवाद (संहिताबद्ध कानून) र प्राकृतिक कानून (मौलिक हक) को मिश्रण पाइन्छ।
Confusable Terms
- प्रत्यक्षवाद र प्राकृतिक कानुन: प्रत्यक्षवादीहरूले कानुन र नैतिकतालाई अलग मान्छन्; प्राकृतिक कानुनवादीहरूले यी अभिन्न हुन्छन् भन्छन्।
- ऐतिहासिक र समाजशास्त्रीय: ऐतिहासिकले 'अतीत' (परम्परा) हेर्छ; समाजशास्त्रीयले 'वर्तमान/भविष्य' (सामाजिक इन्जिनियरिङ) हेर्छ।
MCQ Traps
- ऐतिहासिक स्कुलले 'जनताको आत्मा' (Volksgeist) मा जोड दिन्छ, 'सामाजिक इन्जिनियरिङ' मा होइन।
Quick Revision
- प्राकृतिक: 'हुनुपर्ने' (नैतिकता)।
- विश्लेषणात्मक: 'भएको' (आदेश)।
- ऐतिहासिक: 'परम्परा' (Volksgeist)।
- समाजशास्त्रीय: 'कार्य' (सामाजिक इन्जिनियरिङ)।
- यथार्थवादी: 'व्यवहार' (न्यायिक क्रियाकलाप)।